Reportage Koeienspektakel in Twente

Koeien stelen de show in het theaterspektakel Hanna van Hendrik

In het theaterspektakel Hanna van Hendrik, over het Twentse boerenleven, zijn het koeien die de show stelen. En het is soms net alsof ze verstaan wat er wordt gezegd.

Gerrit Lammers en Gedda 33. Beeld Hilde Harshagen

‘Jeanne 2 is de ster van het gezelschap. Zij speelt Gedda 33, de lievelingskoe van boerin Hanna van Hendrik. Waarom Jeanne 2 de beste actrice is? Ze heeft een lief karakter en is echt een knuffelkoe, een hartendief. Johanna kan als Hanna haar zorgen even bij haar kwijt.’ Boer Gerrit Lammers (59) loopt trots langs de zes koeien die hij heeft ‘geleend’ aan het Twentse theaterspektakel Hanna van Hendrik. Actrice Johanna ter Steege speelt daarin Hanna van Hendrik, een krachtige boerin die haar gezin en familieboerderij tegen de klippen op probeert te beschermen tegen het noodlot en gedwongen schaalvergroting. 

En ja, een voorstelling over het Twentse boerenleven met acteurs maar zonder koeien, dat is als een stal zonder mest. Dus belde Ter Steege boer Gerrit, haar achterneef, met wie ze als buurkind vroeger op het erf speelde: of hij een paar van zijn 120 koeien kon uitlenen? En misschien zelf ook een rolletje wilde spelen? Dat was niet aan dovemansoren gericht. Lammers is al veertig jaar fervent amateurspeler in zijn dorp Notter. Eén keer vroeg hij Johanna voor een gastrol. Nu is het andersom. ‘Dit is een droom die uitkomt. Mee te mogen doen met de profs. En dan ook nog in een voorstelling over landbouw.’

Gedda 33 (gespeeld door Jeanne 2). Beeld Hilde Harshagen

Droom

Het hele gezin Lammers werkt mee aan vaders droom. Zoon Herbert (29) heeft twee maanden onbetaald verlof genomen als melkmachinemonteur, om de boerderij te runnen terwijl zijn vader op de planken staat. Zoon Haiko (33, agrarisch loonwerker) helpt met het schoonhouden van de speciaal gebouwde tijdelijke stal op Vliegveld Twenthe, de theaterlocatie. 

De gevlekte actrices worden in de watten gelegd: dagelijks gewassen, geborsteld, voorzien van vers hooi en ook gewoon tweemaal daags gemolken. En er is een grasveld voor de weidegang. Alles volgens protocol: koeienpaspoorten zijn aanwezig, met de stamboom van de dames. En de melk, die nu niet meer voor menselijke consumptie mag worden gebruikt, wordt aan de kalfjes gegeven. Na de laatste voorstelling, op 21 juli, gaan de koeien terug naar de boerderij, maar daar moeten ze nog drie weken verplicht in quarantaine, alvorens te mogen worden vervoerd – om overdracht van virussen te voorkomen. Boer Gerrit heeft het er allemaal voor over.

Powerkoeien

‘Dit zijn Meta 85 en Meta 95, moeder en dochter. Ze spelen Grietje 12 en Aaltje 17. Dit zijn echt powerkoeien. Zij stralen kracht uit, die wil ik ook in de voorstelling. Koeien moeten zich in een stal ook zien te redden, net als mensen in de maatschappij. De een is gespikkeld roodbont, de ander zwart gevlekt. Aan de lange brede koppen en de witte bles kun je zien dat het moeder en dochter zijn.’

De jongste actrice (Violette 7) heeft meer dan een figurantenrol. Ze loopt voorbij, omkranst met bloemen. ‘In de voorstelling is zij de dochter van Gedda 33. Zij wordt als bruidskoe meegegeven, wanneer Hanna trouwt met Hendrik. Iedereen hier kent die traditie. Ik heb een jonge koe uitgezocht, een met een frisse blik.’

Lammers benadrukt dat ze de koeien niet dresseren of verleiden tot gekke trucjes, ook al zijn ze daar volgens hem zeker toe in staat. ‘We laten ze niet door een brandende hoepel springen. Ik wil juist de naturelle schoonheid van het gewone boerenleven laten zien. En ik wil een stukje educatie geven: dat stadskinderen zien dat hun melk en kaas van het boerenerf komt.’ Wel krijgen de ‘actreutels’ een vipbehandeling; de dames hebben ieder een ‘backstagepas’.

Hoofdrolspeler Huub Stapel vindt het heerlijk, die koeien op toneel. ‘Ik kan melken, maar ik doe het hier niet. Ik rijd met mijn Zündapp het erf op en wordt dan geraakt door de rust in de stal.’

Lenie 8 (gespeeld door Charlotte 4). Beeld Hilde Harshagen

Vertrouwd

Regisseur Liesbeth Coltof, naar eigen zeggen een echt stadskind, was in het begin doodsbang voor die grote koeienlijven. Maar inmiddels is ze er helemaal mee vertrouwd. ‘Af en toe loeit er een, en dat is altijd goed. Tot nu toe hebben ze zich iedere keer laten horen na het zinnetje ‘Morgen is de veemarkt’. Alsof ze verstaan wat er wordt gezegd.’ Coltof was verrast te merken dat de koeien stoïcijns blijven onder alle theatergeluid, zoals de zang van het koor, de songs van Her Majesty en het gebrom van de lokale motorclub, die ook meedoet.

Grietje 12 (gespeeld door Meta 85). Beeld Hilde Harshagen

Lammers geeft nog even ondertiteling bij de taal van de koeienoren. Naar achter geklapt, dan voelen ze zich rustig en op hun gemak. Spitsen ze hun oren naar voren, dan zijn ze alert. Gerrit trekt met tonggeluidjes hun aandacht – ze reageren direct. Jeanne 2 schurkt haar kop zelfs liefdevol tegen zijn schouder. ‘Ze zijn allemaal drachtig’, verklapt de boer. ‘Het publiek weet dat niet, maar ze dragen allemaal een kalfje bij zich.’ 

Dan geeft hij nog een geheimpje prijs. Als aan het slot Aaltje 17 (oftewel Meta 95) de veewagen moet worden ingeduwd, staat Grietje 12 (oftewel moeder Meta 85) daar al in. Zodat ze zich gewillig laat vervoeren. ‘Zo lokken we haar. Ze kent de vertrouwde geur van haar moeder.’

Hanna van Hendrik is nog t/m 28/7 te zien op Vliegveld Twenthe. 

Populaire theaterkoeien

Toeval of niet: levende koeien zijn populair in het theater deze zomer. Op dit moment toert de voorstelling Stallerhof door het land, die in diverse koeienstallen wordt gespeeld. In dit naargeestige Duitse plattelandsdrama van Franz Xaver Kroetz valt een te jong meisje in verkeerde handen. Ook de succesvolle productie Maalkop van Peergroup is nu op tournee, een voorstelling over de benarde positie van boeren én hun dieren. Daarin gaat acteur Fabian Jansen in dialoog met een echte koe; zijn tegenspeler is Martje 160. Maar eerlijk is eerlijk: het was Ivo van Hove die de aantrekkelijkheid van de koe als podiumbeest ontdekte in de voorstelling Het begeren onder de olmen van Eugene O’Neill, die hij in 1992 maakte bij Het Zuidelijk Toneel. Daar stonden destijds acht roodbonte koeien op stal, in een verstikkend boerendrama met Gerard Thoolen in de hoofdrol.

Het hoort bij Nederland, maar het onderwerp komt in de kunsten maar zelden voor: het boerenleven. En dus schreef actrice Johanna Ter Steege ‘Hanna van Hendrik’, een theaterstuk over het leven op een Twentse boerderij. Een spektakelstuk en intiem tegelijkertijd: een Twents verhaal over universele menselijke waarden. Onze vlogger ging kijken en hield het nauwelijks droog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden