Achtergrond

Kloostermuziek verdient meer aandacht, volgens deze baroktweeling

Het is tijd voor muziek uit katholiek Nederland, vinden twee zussen van ensemble Holland BaroqueOp Brabant 1653 staan meerdere wereldpremières.

Het klooster van Sint Agatha op een gravure uit 1725 van Abraham Rademaker. Beeld
Het klooster van Sint Agatha op een gravure uit 1725 van Abraham Rademaker.

Toen Tineke Steenbrink – nu 43, toen 8 jaar – voor het eerst plaatsnam op de orgelbank van de Sint-Petrusbasiliek van Boxmeer, had ze nog geen idee dat ze daarmee in de voetsporen trad van een van de grootste componisten van Nederland. Vanuit deze vrije enclave in de door calvinisten gedomineerde Republiek veroverde Benedictus Buns (1642-1716) Europa met zijn missen en motetten. Negen opussen verschenen in druk, gepubliceerd onder de naam Benedictus à Sancto Josepho, waarmee hij tot het karmelietenklooster toetrad.

Als het aan Holland Baroque ligt, het ensemble waarvan Tineke Steenbrink (klavecimbel) en haar tweelingzus Judith Steenbrink (viool) de artistiek leiders zijn, is het hoog tijd dat Nederland de muziek omarmt uit de katholieke gebiedsdelen, die er in de protestants gekleurde geschiedenisboeken vaak bekaaid vanaf komen. Zondag presenteren ze hun nieuwe album Brabant 1653 met een livestream.

Brabants Kloosterjaar

Aanleiding voor het album is het Brabants Kloosterjaar, dat door de provincie in het leven is geroepen omdat een aantal kloosters een jubileum viert. Zoals het klooster van Sint Agatha, dat 650 jaar wordt bewoond. De in Oeffelt opgegroeide zussen zijn er in hun jeugd eindeloos langsgefietst. In het klooster wordt een 500 jaar oud koorboek bewaard, gemaakt door een van de monniken. Tineke Steenbrink dook de archieven in. ‘Pas bij het onderzoek voor dit project realiseerde ik me hoe rijk de muzikale cultuur van onze geboortegrond is’, zegt ze.

Ze mogen dan Holland Baroque heten en in Utrecht gevestigd zijn, voor de Steenbrinks maakt de zuidelijke, rooms-katholieke cultuur een wezenlijk onderdeel uit van hun bestaan. ‘Alleen al doordat we die religieuze muziek blijven uitvoeren’, zegt Tineke Steenbrink. En dat besef wordt alleen maar groter door een project als dit. Judith Steenbrink: ‘We hebben het over een tijd waarin kloosters mochten bestaan bij gratie van de Hollanders. Den Bosch stond vol kloosters, dat werd Klein Rome genoemd, maar ze moesten een voor een sluiten.’

Tineke Steenbrink: ‘De dorpskerken in de regio werden protestants, daar zaten dan op zondag twee mensen, terwijl de katholieke schuurkerken vol zaten.’

Wereldpremières op plaat

Op het O vos omnes van de componist Herman Hollanders na zijn alle stukken wereldpremières op plaat. Zo begint het album met een gezang uit het zoekgeraakte graduale van Gemert, maken we kennis met Cornelis Verdonck en Carl Rosier. Maar Buns is ‘de vaandeldrager’, zegt Judith Steenbrink. Wat kenmerkt zijn muziek? ‘Die is rijk geïnstrumenteerd, glanzend. Hij schreef voor grote bezettingen. Je ziet aan de coloraturen (snelle versiernootjes, red.) dat de musici voor wie hij schreef, goed konden spelen. Hij zat duidelijk niet opgesloten in dat klooster, hij reisde veel.’

Tineke Steenbrink: ‘Er zit veel dubbelkorigheid in en een heel directe tekstuitdrukking. Het is hoogbarok, tegelijkertijd is Buns veel met het gregoriaans bezig (de eenstemmige, middeleeuwse kerkgezangen, red.). Dat is opvallend, omdat de traditie van het gregoriaans eigenlijk een beetje voorbij was.’

Er wordt dit jaar ook stilgestaan bij Nederlands bekendste componist, Jan Pieterszoon Sweelinck, die vierhonderd jaar geleden overleed. Judith Steenbrink: ‘Dat is mooi, maar het zou mooier zijn als we Sweelinck er een paar goede vrienden bij kunnen geven. De muziekgeschiedenis mag een beetje worden bijgesteld.’

Brabant 1653 verschijnt bij Pentatone en wordt op 28/2 om 20.00 uur gepresenteerd met een livestream. Meer info: hollandbaroque.com

Herman Finkers

Op Brabant 1653 staat één stuk dat niet uit Brabant en zelfs niet uit de Barok komt. De Twentse componist (en cabaretier) Herman Finkers droeg een Ave Maria bij. Tineke Steenbrink: ‘We kenden zijn voorliefde voor liturgie en riten. Qua devotie doet hij niet onder voor de oude componisten. Hij is een van hen.’ Judith Steenbrink: ‘Alleen muziek opduikelen, is niets. Je moet je ook afvragen: wat betekent muziek nú?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden