Kloof tussen gewone man en grachtengordel uitgebuit in klus-tv

Is het de Nederlandse samenleving in het klein? In het tv-programma House Rules Holland verbouwen stellen elkaars huis. Vanavond de finale: Amsterdam versus Geleen. De smaakverschillen zijn in elk geval groot.

null Beeld Hollandse Hoogte / bewerking Studio V
Beeld Hollandse Hoogte / bewerking Studio V

Of het nu over Zwarte Piet, vluchtelingen of de bezuinigingen in de kunsten gaat: in Nederland lijken sinds de opkomst van Pim Fortuyn twee bevolkingsgroepen lijnrecht tegenover elkaar te staan. Er is tussen deze groepen steeds minder ruimte voor de uitwisseling van overtuigingen: we noemen het een discussie, maar eigenlijk is het vooral een uiting van het totale onbegrip voor de ander. Hoe kun je zo denken? Hoe kun je zo leven?

Je zou het links tegen rechts kunnen noemen, Jesse Klaver tegen Geert Wilders, De Telegraaf tegen De Groene Amsterdammer, softies tegen eikels, GeenStijl tegen De Correspondent of de populisten tegen de elite. Bas Heijne beschreef het in zijn boek Moeten wij van elkaar houden? - Het populisme ontleed (2011) als de strijd van mensen die in eenwording van de wereld geloven, tegen de burgers die vooral van hun eigen wereld uitgaan. Oftewel: de naïeve avonturiers die nog steeds over de grenzen willen kijken, tegenover de starre bewakers van de eigen cultuur. Deze tweekamp staat centraal in klusprogramma House Rules Holland (Net5), en dat maakt het een van de interessantste tv-programma's van dit moment.

In dit van oorsprong Australische concept moeten zes stellen elkaars huis verbouwen en inrichten. Na vijf dagen wordt het resultaat beoordeeld door het teruggekeerde paar én een vakjury. De stress van het klussen en de botsing van smaken leiden tot grote spanning tussen de koppeltjes, waarbij bredere maatschappelijke irritaties naar boven lijken te komen.

Dirk en Marte, finalisten van House Rules Holland. Beeld
Dirk en Marte, finalisten van House Rules Holland.Beeld

Bouw-tv

Het concept van het tv-programma House Rules komt uit Australië. Zes stellen moeten elkaars huis verbouwen en inrichten. Elke week heeft een van de duo's vrij en wordt hun stek onder de overige stellen verdeeld. De eigenaars mogen een aantal huisregels achterlaten, die de kandidaten zo goed mogelijk moeten interpreteren. Na vijf dagen wordt het resultaat beoordeeld door het teruggekeerde paar én een vakjury. Vanavond in de finale: Dirk en Marte (boven) tegen Kasia en Ben (onder).

Kasia en Ben, finalisten van House Rules Holland. Beeld
Kasia en Ben, finalisten van House Rules Holland.Beeld

Stijging in populariteit

Het programma steeg in populariteit tijdens de tweede aflevering, toen het huis van Dirk en Marte uit Amsterdam (team bruin) onder handen werd genomen. Hun huis moest 'modern bohémien' worden, met gebruik van 'eerlijke materialen'. Marte (theatermaker en model) en Dirk (schrijver en docent aan de kunstacademie) deden er nog een schepje bovenop met hun eigen omschrijving. Marte: 'Het is eclectisch, mondiaal...' Dirk: 'Kosmopolitisch.' Ze werden duidelijk neergezet als het artistieke Amsterdamse stel.

De kaalgeschoren Limburger Ben (vrachtwagenchauffeur) en zijn Pools-Nederlandse vriendin Kasia (administratief medewerker) kregen de Amsterdamse woonkamer toebedeeld. Ze uitten hun scepsis over de 'bouwval' en vage adviezen als 'luister naar wat het huis wil', maar gingen toch enthousiast aan de slag.

Ondanks de goede bedoelingen was het eindresultaat een soort parodie op de levensstijl van hun opdrachtgevers: psychedelisch behang, regenbooggordijnen en bloemetjespatronen. Hippie in IKEA-stijl. De ongezouten reactie van Marte haalde het tv-overzicht van De Wereld Draait Door. 'Dit is lelijk!', riep ze uit. 'Het is niet echt een geheel', probeerde Dirk haar nog te nuanceren. Hun cijfer: een 4.

Ben en Kasia (team blauw) reageerden onderkoeld op dit oordeel: 'Straks zijn wij aan de beurt.' En inderdaad, in de aflevering waarin hun eigen huis centraal stond, gaven ze de niet helemaal geslaagde hal van Marte en Dirk een rancuneuze 3. De reactie van Dirk was veelzeggend: 'Dit voelt persoonlijk.'

'Droomfinale'

De jury beloonde Dirk en Marte echter elke aflevering met hoge cijfers, wat hun populariteit deed afnemen bij de andere kandidaten, die naar hen als 'Amsterdam' begonnen te verwijzen: 'Als Amsterdam dat zo wil, moeten ze dat lekker doen.' De hoofdstedelijke arrogantie werd op Marte en Dirk geprojecteerd. Als kijker voelde je de sluimerende irritatie bij Alwin en Renate (Zeeland), Babette en Rosalie (Beverwijk) en Rianne en Arno (Zaandam). Maar de belangrijkste strijd was die tussen Dirk en Marte en Ben en Kasia (Geleen). Zij worden door het programma gepresenteerd als de clichématige vertegenwoordigers van twee groepen die in Nederland op meerdere vlakken strijd voeren: de pretentieuze hoofdstedeling tegenover de lompe provinciaal. Dat maakt het programma herkenbaar en verslavend. Deze twee koppels staan vanavond in de livefinale, waarbij de sms-stem van het publiek zal bepalen wie de hoofdprijs (twee jaar hypotheekvrij wonen) wint.

'Het is een droomfinale', geeft Bloeme Keilson (uitvoerend producent) toe. 'Tussen deze twee stellen bestaat het meeste vuur: je ziet dat er op Twitter twee kampen zijn ontstaan. Maar ze zijn ook aan elkaar gewaagd. Marte en Dirk zijn beter in styling, terwijl Ben en Kasia echt kunnen klussen. Het is een strijd tussen creativiteit en ambacht.' Op de vraag of de makers bewust de bredere maatschappelijke strijd in hun programma wilden uitspelen, antwoordt ze ontkennend. 'Maar we hebben wel stellen uitgezocht die zo verschillend mogelijk zijn.'

Actuele spanningen

Toch is het overduidelijk dat de programmamakers meeliften op actuele spanningen. In de halve finale moesten de stellen samenwerken. Ben en Kasia gingen samen met Dirk en Marte in de badkamer en tuin van team geel (Zaandam) aan de slag. De opgebouwde irritatie kwam tot uitbarsting toen Marte een groot deel van de tijd besteedde aan winkelen, en voor elke lamp, snoer en tafel met de klussende Ben en Kasia belde om te overleggen. 'Pak gewoon die kabels en die lampen mee en klaar', riep een gefrustreerde Ben uiteindelijk in de telefoon. Bij de terugkomst van Marte was hij cynisch over alle 'rotzooi' die ze in de vintagewinkel had uitgezocht en zei hij dat ze haar voortaan moesten 'vastbinden'. Een praktijkvoorbeeld van de botsing tussen twee stijlen: enerzijds de twijfel, de nuance en de wil om te overleggen, aan de andere kant de rechtlijnigheid.

Het is de vraag in hoeverre deze tweespalt ook echt bestaat, of dat het vooral door het programma wordt opgestookt. Ruzie is sexy. Net5 heeft belang bij duidelijke verschillen. Daarom zetten ze Ben, Kasia, Dirk en Marte ook vaak bij elkaar en vragen ze Ben voortdurend om zijn mening over team bruin. In reality-tv wordt klein drama gecreëerd door slimme montage, opzwepende muziek en een voice-over. De ware realiteit is namelijk doodsaai. 'Het is een uitvergroting', zegt producent Keilson dan ook. 'We maken een verhaal en dat is nooit helemaal genuanceerd. Dat heb jij ook als je een artikel schrijft.'

Dirk en Marte ontkennen in een telefonisch interview dat er echt sprake is van irritatie met Ben en Kasia. 'Als de camera uitgaat, drinken we gewoon een biertje in het hotel', zegt Dirk. 'Eigenlijk was het heel gemoedelijk met alle kandidaten onderling. Met Ben en Kasia worden we geen vrienden, maar we kunnen best met ze lachen', vult Marte aan. Dirk: 'Wij kunnen ook klussen en zij kunnen ook stylen. Dat zwart-witbeeld klopt niet helemaal. Ook niet dat wij 'de Amsterdammers' zijn. Ik ben zelf nota bene in Limburg geboren en in Brabant opgegroeid.' Ze geven bovendien aan dat ze de omschrijving 'eclectisch, kosmopolitisch, bohémien' ironisch bedoelden, maar dat dat op televisie niet overkwam.

De woonkamer van Kasia en Ben. Beeld
De woonkamer van Kasia en Ben.Beeld
De slaapkamer van Kasia en Ben. Beeld
De slaapkamer van Kasia en Ben.Beeld

Realiteit vervormen

Ik ga langs op de set van House Rules Holland in Amsterdam, waar Ben en Kasia bezig zijn met hun finaleproject. Het is de vierde keer dat de Limburgers in Amsterdam aan de slag moeten. Hebben ze er zin in? Ben: 'Weinig.' Maar als ik Kasia vraag of ze een hekel aan Amsterdam heeft, schudt ze haar hoofd: 'Ik kom er graag om te winkelen.' Ook Ben heeft niets tegen de hoofdstad, maar vooral iets tegen de bouwvallige Amsterdamse etagewoning waar hij weinig van begrijpt. En team bruin? 'Ze zijn anders', zegt Kasia vanaf de ladder. 'En jij schatje?', roept ze naar Ben, die hevig zwetend een vloer aan het leggen is. 'Het zijn niet mijn vrienden, dat weet je', zegt hij. 'Wij werken sneller. Zij zijn altijd relaxed', zegt Kasia. 'Het zijn dromers', voegt Ben hoofdschuddend toe. Kasia: 'Maar hekel is een groot woord.' Het Limburgse stel keek niet op van de eindmontage, omdat ze doorgaans weinig nuances en ironie in hun oordeel leggen. Ben: 'Wij zijn altijd eerlijk.' Kasia schrok van haar stem: 'Ik klink als een eend met een gebroken pootje.'

Het lijkt dus wel mee te vallen met de titanenstrijd tussen Ben en Kasia enerzijds en Marte en Dirk anderzijds. Dat is niet verrassend: de media zullen altijd de realiteit vervormen. Maar misschien zegt dit ook iets over de grote maatschappelijke tweestrijd van de laatste jaren. Wordt die niet op eenzelfde manier in stand gehouden? Ik moet zelf tijdens het schrijven van dit artikel vechten tegen de verleiding om het smeuïge contrast tussen Ben de harde werker en Marte de dromer te benadrukken. De uitvergrotende werking van (sociale) media leidt ertoe dat clichés in stand blijven en zelfs worden uitgebreid. En met die vooroordelen in het achterhoofd neemt het onderlinge onbegrip alleen maar toe.

De woonkamer van Dirk en Marte. Beeld
De woonkamer van Dirk en Marte.Beeld
De slaapkamer van Dirk en Marte Beeld
De slaapkamer van Dirk en MarteBeeld

Maatschappelijke kloof

Aan de andere kant is House Rules Holland zelf misschien wel een verrassende verbindende factor. Het programma speelt in op een maatschappelijke kloof, maar het brengt die mensen óók in direct contact met elkaar. Marte: 'Ik ben me door het programma wel gaan realiseren dat we soms in een bubbel leven.' Ben en Kasia zeggen in het programma dat ze weinig vrienden hebben, omdat ze altijd zo nietsontziend eerlijk zijn, maar het doet Ben zichtbaar goed om op de set met de (grotendeels Amsterdamse) crew te dollen. Het programma liet gaandeweg ook meer nuances zien: Ben die de andere kandidaten onbaatzuchtig helpt, Marte die zonder aarzelen het dak op gaat om een kapel te plaatsen.

Bloeme Keilson noemt dat 'een fijn toevallig bijproduct' van het programma: 'Het mooie van dit werk is dat je in aanraking komt met mensen die je normaal nooit zou ontmoeten. Hierdoor kan ik me in het dagelijks leven ook makkelijker in anderen verplaatsen. Het concept van House Rules Holland past daar perfect bij. Ik denk dat de kandidaten veel van elkaar hebben geleerd.' Kasia geeft dat ook toe: 'Door Marte ben ik styling anders gaan zien. Ik begrijp nu beter hoe bepaalde dingen mooi kunnen zijn.' Dirk is een betere klusser geworden dankzij de tips van Ben en Marte heeft geleerd om sneller aan het werk te gaan. En Ben is diep, heel diep in zijn hart, ook wel een beetje jaloers op de dromerige levenshouding van team bruin.

House Rules Holland, de finale. Net 5, 20:30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden