Kleur met politiek werkt als Benetton

Bestaat er zoiets als een mid-career crisis voor kunstenaars? Waarbij op de helft van een tot dan toe succesvolle carrière de twijfel toeslaat en de gedachte postvat dat de bakens verzet moeten worden?...

In dat geval is de tentoonstelling Figures van installatie- en textielkunstenaar Fransje Killaars in het Stedelijk Museum Schiedam een exponent van zo’n overgangs- en twijfelzone. Hierin zet Killaars (1959) haar bekende handelsmerk grotendeels opzij, om met nieuwe, sterk politiek gerichte thema’s te experimenteren.

Gedaan is het met de ‘extreme make-overs van interieurs’ met felgekeurde, handgeweven dekens, tapijten en kussens. Schiedam wordt bevolkt door figuren met felgekleurde dekens over hun hoofd geflankeerd door een serie opgeprikte, van kleur gespeende jurken (Figures, 2008). Door in camouflagekleding gestoken etalagepoppen (Camouflage, 2008) en een landschap van aardkleurige, duizeligmakende stof (Map, 2008).

Het is, eerlijk gezegd, even schrikken. In de afgelopen jaren bouwde Killaars gestaag aan een eigen handschrift, gebaseerd op twee voor haar invloedrijke gebeurtenissen. Ze was als jonge kunstenaar ten eerste onder de indruk van de muurschilderingen van de Amerikaanse minimalist Sol LeWitt, die met eenvoudige patronen en schilderingen magische ruimten wist te maken. En ze was in de ban geraakt van de felle kleuren, de chaotische levendigheid en de handgeweven tapijtcultuur van India.

Sindsdien getuigen haar vrolijkgekleurde, zinderende installaties en ruimten, met geruite, in India geweven stoffen, van de behoefte high art en low art, LeWitt en India, kunst en leven bijeen te brengen. En ze had succes. Killaars maakte wand- en vloerinstallaties voor het Fonds BKVB, voor het Catshuis in Den Haag en voor het VARA/NPS gebouw.

Maar blijkbaar bevredigt de gekozen strategie niet meer. De eerste tekenen van verandering zijn momenteel gek genoeg op twee plekken te zien. Zowel het Bonnefantenmuseum in Maastricht (de mooiste) als het Stedelijk Museum Schiedam heeft en toont een eigen versie van 24 Hours (2005), een monumentaal werk waarin een stapeling van bedden wordt geflankeerd door een op de rug geziene figuur. Zowel de bedden als de figuur zijn omhuld door felgekleurde, geruite dekens.

Daarbij heeft de met een boerka flirtende figuur een immense invloed op het tafereel. Niet langer is het kleurenspektakel onschuldig zinderend en losjes met de derde wereld geëngageerd. Met de figuur doet een uitgesprokener, politieke werkelijkheid zijn intrede.

Die voert in het nieuwe, figuratieve werk in Schiedam de boventoon. Killaars engageert zich duidelijk met de huidige staat van verwarring, maar worstelt met de juiste toon. Soms laat zich een stellingname vermoeden, maar wordt niet duidelijk welke, zoals in het immense, veel te grote Figures maar ook in Camouflage. Daarin zijn stoffen, kledingstukken en accessoires met camouflageprint vanuit tal van culturen verenigd en op paspoppen tentoongesteld, maar ondanks de voortdurende associatie met oorlog en geweld brengt het geheel niet meer teweeg dan een reclamecampagne van Benetton. Een ander beeld, een tussen twee houten kruisen ingeklemde figuur (Figure and crosses, 2007), is zo anekdotisch dat het ergernis opwekt.

Eigenlijk is er maar één nieuw werk dat intrigeert en dat is Map. Dit landschap is totaal opgebouwd van rollen en lappen stof in het met camouflageprint verwante eye-dazzling motief en gaat net als 24 Hours samen met een op de rug gezien figuur, dit keer gehuld in een modieus geblokte wollen jas. Zittend op een bankje staart zij naar pieken, dalen en raadselachtige objecten. Killaars creëert precies de goede spanning tussen suggestie en alledaagsheid, tussen concrete associaties en abstracte, voor meerderlei uitleg vatbare vormen. Als Map het nieuwe spoor wordt, is er hoop.

Daarbij is er ook troost. Want hoe onevenwichtig deze tentoonstelling ook is, het getuigt van lef om op dit moment van je carrière een nieuwe richting op te zoeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.