Kleren gaan wel vaker van noodzaak naar sier - zo ook de houten schoen

Voorlopers - de klomp kan sexy

Elk stijlicoon heeft zijn archetypische voorloper. De Gucciklomp van Dakota Johnson stamt uit middeleeuwse modder.

Foto De Volkskrant

Veel mensen zullen actrice Dakota Johnson associëren met weinig kleren. Met spanning en seks, vooral, want haar grootste rol tot nu toe - ruim 400 miljoen euro aan bioscooptickets verkocht - is die van Anastasia Steel in de verfilming van de moderne bouquetroman Fifty Shades of Grey. Een moedige rol als je het mij vraagt, want voordat ze 'm ging spelen hadden al zeker 100 miljoen lezers zich een beeld gevormd (of zichzelf als beeld gevormd) bij de hoofdrolspeler. Geef daar dan nog maar eens invulling aan.

Hoe dan ook, seks en schoenen gaan al eeuwen samen, maar seks en de houten schoen toch een stuk minder. Als lawaaiig en comfortabel criteria waren geweest voor opwinding via de voeten, had Sarah Jessica Parker wel wat anders aangetrokken dan de Manolo Blahnik- martelhakken in Sex and the City.

Daar denkt Dakota Johnson anders over, en ook dat is bewonderenswaardig. De klomp kan sexy, dacht Gucci. Dat beaamde onze erotische filmster met deze exemplaren op Burj al Khalifa-hoogte. Met bontjas en een metallic paarse rok. Dat ze ooit voor op het platteland waren, om niet in de modder te zakken - het zal wel. Kleren gaan wel vaker van noodzaak naar sier, zie wandelstok en bril. Zo ook de houten schoen. Ooit het domein van de man en met de naam 'trip' of 'golache' (naar de boten van de Galliërs). Want vroeger had je buiten- en binnenschoenen. Binnen droeg je elegante leren 'sokken', buiten schoof je die in een trip van hout, met een leren gesp. Er zijn geweldige exemplaren op schilderijen. Een van de cadeaus van de oude schilderijen is toch dat je daarin kunt zien hoe kleding om een mens heen zat en werd gebruikt.

Noodzaak

Een man in het zijluik van Rogier van der Weydens De zeven sacramenten (1440-'45) wipt een beetje met zijn trip als met een losse slipper. Aan zijn voeten zitten ultramodieuze poulaines, leren schoenen met enorme punten die opgevuld werden met gras, stro of haar om in vorm te blijven.

De oorsprong van die poulaines is niet duidelijk, waarschijnlijk nam Fulco van Anjou, de 10de-eeuwse Franse graaf en koning van Jeruzalem (we zitten hier in de kruistochten) ze mee uit het Midden-Oosten óf hij had een vergroeiing aan zijn voet: mode wordt ook weleens uit noodzaak geboren. Hoe het zij, het was goed voor eeuwen punten aan de mannenvoeten in manuscripten en op schilderijen.

De mooiste trippen van de hele schilderkunst, symbolisch nederig uitgetrokken op een huwelijksportret, staan op Jan van Eycks Arnolfini Portret (1434), een beroemd schilderij dat dit najaar centraal staat in de tentoonstelling Van Eyck & the Pre-Raphaelites in de National Gallery in Londen. Altijd wordt op portretten het beste van het beste getoond en het duurste, en alles glimt. Ook hier; dit Italiaanse echtpaar behoorde tot de jetset van 15de-eeuws Brugge. Maar daar in de hoek liggen - op ware grootte is het een halve duim - twee vertrapte en modderige trippen. Piepklein, maar elk nerfje in het hout klopt, de slijtage op de hiel, de vlekjes van de modder buiten. Dit is zo alledaags dat je, kijkend, pas écht in middeleeuws Brugge staat. Zo elegant konden vroege klompjes zijn dus.

Dakota Johnson. Foto getty
Detail uit een schilderij van Rogier van der Weyden, De zeven sacramenten, 1440-'45. Foto Privé collectie
Detail uit een schilderij van Jan van Eyck, Arnolfini Portret, 1434. Foto National Gallery Londen
Detail uit een schilderij van Anthony van Dyck, Portret van Willem II en zijn bruid Maria Stuart. Foto Rijksmuseum

Klapzool

Twee eeuwen later kreeg het houten kleppertje een nieuwe functie: ze moesten regenten, ridders en 'lords' ervoor behoeden in de modder te zakken als ze van hun paard stapten. Over de protserige laarzen trok de man een klein houten muiltje, de wreef van hetzelfde kleur leer als de laars, de zool plat en breed. Deze 'klapzolen' hielden het vuil tegen en de hakjes boven de grond. Niet veel later, in de 18de eeuw, was de functie vergeten en werd de klapzoolmode onder de Franse dames, die aan hun hakjes een platte zool lieten bevestigen, gewoon voor de sier.

Zo klimt het klompje op de sociale ladder en zelfs sexy is een optie sinds Chanel en Gucci zich over het model bogen. De eerste beroemde mannen zijn er ook al in gespot; een nonchalante verwijzing naar de hippieklompen van gitarist Björn en zangeres Agnetha in de Abba-tijd, al moet de charmefactor daarvan nog even indalen.

Meer weten en zien over dit kostuumdetail? Zie Modemuze.nl

Detail uit een schilderij van Frans Hals, portret van Willem van Heytuijsen, 1634. Foto Privé collectie