Kleikunst is ook filosofie

Geen hardcore onderzoek meer bij de Prix de Rome, maar verleiding en verrassing.

Hedwig Houben bij haar auto van klei in Personal Matters and Public AffairsBeeld Hedwig Houben

'Tragisch' (NRC) en 'hermetischer dan ooit' (de Volkskrant). De kritiek bij de Prix de Rome-tentoonstelling in 2013 was niet mals, eerder vernietigend. De genomineerde kunstenaars zouden kunst maken die niet met het publiek wilde communiceren en onbegrijpelijk was.

Tweejaarlijks reikt het Mondriaan Fonds de prijs uit aan een beeldend kunstenaar jonger dan 40 jaar. Vier genomineerden krijgen vijf maanden de tijd een presentatie voor te bereiden die de internationale jury beoordeelt. Hier hoort de toeschouwer te ontdekken wie toonaangevende kunstenaars zijn en hoe het gaat met beeldende kunst in Nederland. Vandaar dat die stugge editie van 2013 de gemoederen flink bezighield.

Falke Pisano, wiens installatie onnavolgbaar werd genoemd, won toen de prijs ter waarde van 40 duizend euro en een verblijf in Rome. Dit weekend opende de tentoonstelling met de genomineerden van 2015 in kunstcentrum de Appel in Amsterdam. Is deze editie beter?

Serieus genomen

De kritiek lijkt in ieder geval serieus genomen. De NRC-criticus kreeg de eer een inleiding te schrijven in de tentoonstellingscatalogus. En ja, er is meer variatie in deze editie met genomineerden Foundland (een kunstenaarsduo), Christian Nyampeta, Hedwig Houben en Magali Reus. Natuurlijk verschillen ze wat onderwerpen en technieken betreft, maar belangrijker is dat hun strategieën divers zijn.

In 2013 voerde hardcore onderzoek namelijk de boventoon. Dit keer wordt de bezoeker ook verleid en verrast. Dat betekent niet dat het viermaal lichte kost is, allerminst.

Neem Christian Nyampeta's installatie How to live together: Sequentia. Hij combineert daarin de filosofie van Roland Barthes en Gilles Deleuze met de ideeëngeschiedenis van zijn geboorteland Rwanda. Een leestafel staat klaar met genoeg boeken om een flink aantal winterdagen mee te vullen. Voor wie de wil en het zitvlees heeft. Nyampeta zorgde ook voor gordijnen en een vloerkleed, zelfs een kapstok. 'Als ik een tentoonstelling bezoek, wil ik me het liefst onzichtbaar voelen, alsof de beveiliger me niet zou opmerken als ik bleef overnachten. Ik hoop dat de bezoeker zich hier ook welkom voelt, wil gaan liggen in de video-installatie en de publicaties leest', legt hij uit.

Interessante presentatie

De interessantste presentatie maakte Hedwig Houben. Een combinatie van video, performance en beeldhouwkunst getiteld Personal Matters and Public Affairs. In de video is Houben te zien, ze staat bij een auto van klei met een geboetseerde versie van haar eigen hoofd in haar handen. Die auto vertegenwoordigt 'de ander', het kleien hoofd vertegenwoordigt 'ik'. 'Die ander kan van alles zijn, bijvoorbeeld een nieuw apparaat, exotisch voedsel of een hedendaags kunstwerk', legt Houben in een video uit.' Aan het eind van de performance zit haar kleihoofd op de motorkap geplakt, alsof we steeds een beetje kapot gaan wanneer we 'de ander' tegenkomen. De auto van natte klei staat in dezelfde ruimte en is voor elke bezoeker te vrijelijk te betasten en te kneden. Houben houdt het van een afstandje in de gaten: 'Ik probeer de controle los te laten. Dat is ook waar de performance over gaat, over de ander. Maar moeilijk is het wel.'

Elke avond zullen medewerkers van de Appel de auto in maagdelijke staat terugbrengen. Houben vroeg een aantal 'anderen' uit haar omgeving te komen performen tijdens de tentoonstelling: haar schoonmoeder, galeriehouder, buurman en vader. Hun hoofden van klei liggen in houten kisten . Maf, verleidelijk en ook filosofisch is dit werk, al komt er geen boek aan te pas. Zo bewijst Houben dat kunst kan verleiden, verwarren en onderwijzen, tegelijkertijd.

Prix de Rome Beeldende Kunst 2015, de Appel, Amsterdam t/m 17/01/2016

Op 17 december zal de Prix de Rome worden uitgereikt, in aanwezigheid van Koningin Máxima.

In een eerdere versie van dit aritkel stond dat Christiaan Friedrich de Prix de Rome 2014 won. Hij won de prijs in 2013.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden