klassiek

BEST MOGELIJKE OPTIE..

*****Sjostakovitsj, Sviridov, Vainberg: kamersymfonieën. Moskou Solisten olvJoeri Basjmet. Onyx.

Dat we in 2006 zowel een Mozart- als een Sjostakovitsj-jaar meemaken,komt doordat Dmitri Sjostakovitsj in een vorig Mozartjaar (1906) werdgeboren. Het volgende Mozartjaar (2041) is een sterfjaar en dan ligt datweer anders. Voor platenmakers en musici zijn sterfjaren eigenlijkaantrekkelijker dan geboortejaren, omdat er weinig componisten zijn die inhet jaar van hun geboorte ook werkelijk componeerden. Zelfs Mozart wachtteer nog even mee.

De lading die Mozarts laatste werken kunnen hebben bij het celebrerenvan een Mozart-sterfjaar (bij het vorige wemelde het van deRequiem-voltooiingen), heeft Joeri Basjmet bij het zoeken naar toepasselijkwerk voor Sjostakovitsj' honderdste geboortejaar gezocht in Sjostakovitsj'achtste strijkkwartet. Om precies te zijn: in het arrangement voorstrijkorkest dat de dirigent Rudolf Barsjai van dit strijkkwartet maakteonder de titel Kamersymfonie. Het wordt ook wel 'het requiem vanSjostakovitsj' genoemd.

Sjostakovitsj schreef het kwartet in 1960 tijdens een bezoek aan hetverruïneerde Dresden en droeg het op 'aan alle slachtoffers van hetfascisme en de oorlog'. Maar er zijn redenen om aan te nemen dat dat maareen frase is. In een brief aan een vriend somberde hij dat er net zo goed'Opgedragen aan de nagedachtenis van de auteur van dit kwartet' boven hadkunnen staan. In de 15 jaar die hem na het achtste kwartet resteerden, zouhij overigens nog zeven kwartetten en vier symfonieën maken.

Er bestaat geen strijkkwartet dat het zo prachtig doet in meervoudigebezetting als dit opus 110. Afwisselend broeierig-elegisch enagressief-sarcastisch, is het gebaseerd op een zelfportret-motief datSjostakovitsj vaker gebruikte, en waarbij hij zijn initialen in notenveranderde. De gedachte dat de muziek meer over hemzelf gaat dan overgebombardeerde gebouwen ligt ook voor de hand omdat hij steeds uit eigenwerk citeert.

Het achtste kwartet valt zelfs bij menige Sjostakovitsjhater in goedeaarde vanwege het 'persoonlijke', de hoge concentratie aan klinkendeintimiteit. Wil je die kwaliteiten ook nog 'ns in hun meest glanzende,gonzende en indringende conditie tot je laten komen, dan betekent hetstrijkerswerk uit de hogeschool van Joeri Basjmet en zijn Moskou Solistende best mogelijke optie. Basjmet combineert het stuk met kamersymfonieënvan Sjostakovitsj' favoriete leerlingen Giorgi Sviridov en MoisjeiVainberg. Sympathiek, maar minder onthutsend.

HISTORISCH CABARETNUMMER

****Sjostakovitsj, kamersymfonie opus 110a e.a.; Schnittke, prelude ternagedachtenis van Sjostakovitsj. Moskou Virtuozen olv Vladimir Spivakov.Capriccio.

Voorbeeldig, maar meer georiënteerd op het ruimtelijke dan op hetintieme, is ook het strijkerswerk van Vladimir Spivakov en zijn MoskouVirtuozen. Opmerkelijk is de Antiformalistische Rayok die Spivakov hieraanvastplakt. Een muzikaal onbetekenend maar historisch belangwekkendcabaretnummer waarin Sjostakovitsj in 1948 - in het geheim - de beruchteSovjet-componistenvergadering op de hak nam waarin hij van 'formalisme' envolksvijandigheid werd beschuldigd.

Spivakov zorgt dat Sjostakovitsj niet alleen zichzelf portretteert maarhaalt er ook de navrante Prelude bij die Alfred Schnittke opdroeg aan denagedachtenis van 'D-S-C-H'. Ook weer met de noten d-es-c-b, maar danoctaafsgewijs uit elkaar gerukt, en tot troost in verband gezet met denoten B-A-C-H.

LENIG KWARTETSPEL

****Sjostakovitsj, 15 kwartetten. Quatuor Danel. Fuga Libera.

Lenig en ritmisch gedreven kwartetspel, vurig wanneer D.S. daarom vraagtmaar in de treurepisoden wat bescheidener dan de vrienden uit Moskou.Nummer 8 heeft hier de gedaante van een potloodtekening.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden