klassiek

NIET ZO STEKELIG ALS SCHÖNBERG..

****

Wolpe in Jerusalem 1934-1938. WDR Sinfonieorchester Köln o.l.v. Johannes Kalitzke en ensemble recherche o.l.v. Werner Herbers. Mode.

Onder de componisten die niet in één hokje zijn te passen, neemt Stefan Wolpe (1902-1972) een vooraanstaande plaats in. Zoals veel joodse componisten van zijn generatie kwam hij uiteindelijk in Amerika terecht, maar eerst verbleef hij een aantal jaren in Palestina, waar hij zijn steentje bijdroeg aan het Jeruzalemse muziekleven. Wolpe was geen zionist, maar wel een overtuigd antifascist. Als het zo uitkwam, componeerde hij ook strijdliederen in de trant van Hanns Eisler, maar zijn interesse in nieuwe muzikale ontdekkingen en technieken dreven hem al vroeg in de richting van de twaalftoonsmuziek. Die beoefende hij overigens niet volgens de door Schönberg vastgelegde regels: het twaalftoonsskelet is in zijn muziek allereerst een melodisch richtsnoer.

Wolpes veelzijdigheid komt goed tot uiting op de cd die het WDR Sinfonieorchester en het ensemble recherche aan de werken uit zijn Palestijnse jaren hebben gewijd. Hoewel een flink deel van Wolpes oeuvre inmiddels op de plaat verschenen is, bevat dit schijfje toch nog drie nooit eerder opgenomen stukken. Daaronder ook het Konzert für neun Instrumente, dat in feite incompleet is, omdat van de negen partijen er maar acht bewaard zijn gebleven, plus wat sporadische noten van het negende instrument, die viool. Toch klinkt de muziek bepaald niet onvolledig. Het ensemble recherche, dat het stuk in 2000 ten doop hield, staat hier onder leiding van Werner Herbers, voormalig hoboïst van het Concertgebouworkest en leider van het Ebony Ensemble.

Wolpes muziek viel niet zo best in Palestina, wat voor hem uiteindelijk aanleiding was om zijn heil in de USA te zoeken. Zijn Passacaglia, het enige orkestwerk dat hij in die periode schreef, stuitte zelfs op verzet van de musici, wat vanuit hedendaags perspectief nauwelijks te begrijpen is. Het idioom van het stuk is weliswaar modern te noemen, maar de structuur is glashelder en de klank is bij lange na niet zo stekelig als die van Schönbergs muziek.

In de toneelmuziek voor Molières Le Malade Imaginaire begeeft Wolpe zich op het neoklassieke terrein van Stravinsky, maar doet ook dat met grote behendigheid. Boeiend zijn de bij elkaar horende Drei kleinere Kanons en de Suite im Hexachord: louter tweestemmige muziek met een allengs grilliger wordende melodiek.

BUITELENDE NOOTJES

****

Douwe Eisenga: Rose Road – City Lines. Gerard Bouwhuis, Francis B. Quartet e.a. Zefir.

Volgens het stickertje op de cd is de muziek van de in Zeeland gevestigde componist Douwe Eisenga een kruising tussen Simeon Ten Holt (Canto Ostinato) en Yann Tiersen (Amélie), maar het dna van Eisenga’s werk toont meer overeenkomsten met de oppeppende motoriek van Aaron Copland en de zachtmoedige minimalia van de Vlaming Wim Mertens. Philip Glass is ook familie, maar Eisenga’s Pianoconcert, met zijn buitelende nootjes en zijn flemende klarinetten, heeft een speelse inventiviteit die de invuloefeningen van Glass meestal ontberen. De uitvoeringen zijn uitmuntend, al is niet vermeld hoe pianist Gerard Bouwhuis in zijn eentje de vier pianopartijen van City Lines bij elkaar heeft gespeeld. Het thema kan bekend voorkomen, want het werkje is in weerwil van de titel gebaseerd op Ain boer wol noar zien noaber tou.

MONUMENTALE MINIMALITEIT

**

A New Sound: Alvin Curran en Harry de Wit. Kees Wieringa, piano. Do Records.

Alvin Curran behoort nog tot de hardliners uit de jaren zestig, en zijn pianowerk For Cornelius is dan ook van een monumentale minimaliteit: een innerlijk bewogen klankveld van 40 minuten, omlijst door een krakkemikkig walsje en een koraal. Je moet er van houden. Kees Wieringa brengt het met manmoedige inzet en concentratie, maar de binnenskamers klinkende registratie is waarschijnlijk lang niet zo spannend als een live-uitvoering. De garnering van Harry de Wit, Sleepers, is niet uit het juiste hout gesneden.

Frits van der Waa

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden