klassiek

*****..

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
The Israel Philharmonic Orchestra 70th Anniversary. Helicon Records (yaron@helicon.co.il).

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
Even wennen, een platenbox die links openklapt, met een boekje dat van achteren naar voren leest. Maar dan heb je ook wat, want The Israel Philharmonic Orchestra 70th Anniversary – 12 cd’s met een begeleidend tekstboek in het Hebreeuws en het Engels – is de eerste platencompilatie die ooit van dit orkest verscheen, en het is een uitgave die het vignet ‘essential recordings’ niet voor niets kreeg opgeplakt.

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
Kogels en granaten die een spoor hebben getrokken door de geschiedenis van het Israel Philharmonic (er bestaat geen ander orkest waarvan het lot zo nauw verweven is met dat van een staat in oorlog) krijg je niet te horen, en van het pianoconcert dat Leonard Bernstein in 1948 voor soldaten speelde en dirigeerde in het woestijnzand bij Beersheva bestaat alleen een foto. Maar veel muziek staat er wél op, en gegeven de vitaliteit van menige vertolking en het soms uitgesproken demonstratieve karakter van het strijkersspel, kun je je iets voorstellen bij een lofprijzing als die van de violist Isaac Stern, die ooit opmerkte dat de Israeli ‘in netelige situaties op hun best’ zijn.

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
Stern was dat ook, en het is dan ook geen toeval dat je in het boekje een foto tegenkomt die gemaakt werd toen hij, met de Guarneri in de hand en een gasmasker op zijn grijze knar, op het punt stond terug te keren naar het podium na een Scud-alarm tijdens de Golfoorlog.

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
Jammer dat de opnamegeschiedenis van het Israel Philharmonic niet tot 1936 terugreikt. Het eerste pionieren, nadat de uit Polen gevluchte violist Bronislaw Huberman met zo’n 75 lotgenoten van elders in Europa de oversteek waagde, is niet in geluid gedocumenteerd. De eerste opnamen dateren uit de jaren vijftig. Die mogen er ook meteen zijn: Mendelssohns ouverture Meeresstille und glückliche Fahrt in een stekelige maar allesbehalve vrijblijvende uitvoering onder leiding van Paul Kletzki, en een wat minder ruig uitvallende Jupiter-symfonie van Mozart onder Josef Krips.

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
Een halve eeuw Israel Philharmonic laat zich, via opnamen onder Solti, Martinon, Bernstein, Kubelik, Giulini, Barenboim en ‘chef voor het leven’ Zubin Mehta, bijna beluisteren als een hoorspel, een documentaire over de totstandkoming van een orkestcultuur. Een samenraapsel van getalenteerde immigranten uit uiteenlopende windstreken heeft zich uitgekristalliseerd tot een van ’s werelds beste ensembles, met als blijvend handelsmerk een briljante, soms bovenmatig assertieve strijkersklank.

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
De opnamen komen uit het orkestarchief en van maatschappijen als EMI, Decca en Deutsche Grammophon. De grote Erich Leinsdorf, die er bij het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog in 1967 zo schielijk vandoor ging dat hij zelfs zijn rokkostuum in de kleedkamer liet hangen, blijft ongedocumenteerd. Van de componisten Wagner, Orff en Richard Strauss vermoedden we al dat we ze niet zouden tegenkomen.

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
Wel aanwezig: een stokoude (en blind geworden) Artur Rubinstein in de laatste opname van zijn leven, met het Eerste Pianoconcert van Brahms. Ontroerend, meer om het vele dat hij er nog van maakt dan om het weinige dat hem niet meer lukt. Aanwezig ook, en op opvallend niveau: Bernstein met zijn eigen Chichester Psalms. Ervard Griegs Pianoconcert, in een sublieme uitvoering uit 1962 door de geniale, hier volmaakt aan banden gelegde klavierhystericus Julius Katchen, met de grote Istvan Kertesz als leeuwentemmer en Griegpolijster.

DOORSPELEN NA SCUD-ALARM
Zelfs Vivaldi kon in 1982 een omweg naar Tel Aviv waard zijn. In diens Vier Jaargetijden soliëren beurtelings de oude rot Isaac Stern (‘lente’) zijn jongere vioolcollega’s Pinchas Zukerman (‘zomer’) en Itzhak Perlman (‘winter’), en zijn toen kersverse protégé Shlomo Mintz. Vier in de grond verwante, maar elkaar met totaal verschillende spelkarakteristieken naar de kroon stekende persoonlijkheden. Liever dan als ‘Israël-maffia’, zoals het tekstboek het clubje noemt, zouden we ze als Quattro stagioni op de menukaart zetten.Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden