Klassiekers met een tijdloze herkenbaarheid: cultureel bepaald

Hun schilderijen, beelden en ontwerpen zijn op ons netvlies geëtst.

Beeld MarieWwanders

Wat maakt een kunstenaar tot een klassieker? Waardoor wordt een bepaald kunstwerk een meesterwerk? De vragen zijn zo eenvoudig als de antwoorden moeilijk. En toch herkent iedereen ze gelijk: de schilders, tekenaars, beeldhouwers, ontwerpers en grafici die een (haast) onsterfelijke status hebben gekregen; of de schilderijen, beelden, foto's en meubels die op het netvlies geëtst zijn en een (ook hier: haast) tijdloze indruk nalaten.

Uitgeverij Taschen heeft nu een cassette samengesteld met monografieën van tien 'klassiekers': Mark Rothko, Vincent van Gogh, Marc Chagall, Frida Kahlo, Fernando Botero, Lucien Freud, Amedeo Modigliani, Charles & Ray Eames, Joan Miró en August Rodin. Een gevarieerde keuze, maar wel met namen die iedereen zal kennen, makers van werk dat tot ieders verbeelding zal spreken.

Hoe dat zo precies komt? Daarover is geen sluitend bewijs te leveren. Een aantal kenmerken wel.

Zeker als het gaat om werk dat de verbeelding kietelt. Om de doodeenvoudige reden dat ze een karakteristieke impressie op het netvlies hebben achtergelaten. De denker van Rodin, of De kus? De mollige naakten van Freud, die ook nog eens lekker dik in de verf zitten? De zonnebloemen van Van Gogh en zijn Caféterras bij nacht? De zwevende kleurvlakken van Rothko? De iets te hard opgepompte figuren van Botero? Of de zwartlederen Lounge Chair met voetenbankje, gevat in donker generfd hout van Eames? Sluit je ogen en je ziet ze voor je.

Overigens is voor een blijvende bekendheid een persoonlijk verhaal, met een flinke dosis leed, verdriet en drama, ook welkom. Een afgesneden oor, volstrekte miskenning, een vroegtijdige zelfmoord, een buitensporig liefdesleven, ze zijn een mooie aanvulling op een kunstenaarsleven dat toch al een zeker artistiek niveau kende. In die zin is het vrij gelukkige huwelijk tussen Ray en Charles Eames een uitzondering (hoewel Charles een minnares had).

Kunstenaars en kunstwerken die een tijdloze herkenbaarheid hebben, appelleren wellicht ook aan tijdloze gevoelens. Iets menselijks dat zich niet laat vervreemden. De liefde natuurlijk. Schoonheid. Humor. Tederheid. Een mate van agressie, soms. Vergankelijkheid. Ontroering, zeker. Troost. Het is moeilijk in te schatten.

Er speelt namelijk ook nog iets anders.

Smaak en voorkeur, zei een leermeester me eens, zijn geen individuele beslissingen. Ze zijn cultureel bepaald. Als je bent opgevoed met Rembrandts Nachtwacht op koektrommels, in geborduurde versies, geprint op gordijnen en beddengoed, weet je niet beter dan dat alles wat in die trant is geschilderd 'meesterlijk' is.

Het verklaart dat ze in Azië, Afrika en Zuid-Amerika een heel andere smaak hebben dan in het Westen. Dat ze er andere vormen en kleurcombinaties prefereren. Andere vormen van liefde, tederheid en agressie in beeld brengen. Om de doodeenvoudige reden dat ze een andere traditie van beelden hebben, en er daardoor een andere gewenning is opgetreden.

Wie en wat voor ons klassiekers zijn, geldt niet voor Brazilianen, Ghanezen of Japanners (uitgezonderd hun liefde voor Van Gogh). Het zou een mooi onderliggend motief kunnen zijn bij het bestuderen van deze reeks: wat deze veelal westerse kunst juist voor ons zo herkenbaar maakt?

Non-fictie

Rothko, Van Gogh, Chagall, Kahlo, Botero, Freud, Modigliani, Eames, Miró, Rodin

Uitgeverij Taschen.

De collectie is voor euro 69,95 verkrijgbaar op volkskrant.nl/webwinkel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden