Klaas de Vries: 'Spiegelpaleis is één grote opbouw van verlangen naar Schubert'

Klaas de Vries schreef nieuwe muziek over Schuberts Octet en heeft geen idee hoe het klinkt. Spiegelpaleis wordt uitgevoerd in het Muziekgebouw aan 't IJ.

Klaas de Vries: 'Het wordt spannend, de 30ste.' Beeld Daniel Cohen

Klaas de Vries (73) is een van de groten onder de Nederlandse componisten. Hij schreef voor het Holland Festival (het oratorium A King, Riding), voor het Koninklijk Concertgebouworkest, maakte de opera's Wake en Honderd nachten, honderd dagen. Van steeds complexere werken keert hij nu terug naar de heldere melodielijnen van Schubert.

Zijn nieuwe, avondvullende werk Spiegelpaleis was in een voorlopige versie vijf jaar geleden al te horen, maar de laatste twee delen heeft hij grondig herzien. Waar Spiegelpaleis destijds eindigde met het langzame deel uit Schuberts Octet, is het nu een lied geworden dat over de noten van Schubert heen is gecomponeerd. Morgen is Spiegelpaleis te horen, met live muziek van het ASKO|Schönberg, elektronica van René Uijlenhoet, theatrale en vocale bijdragen van De Vries' echtgenote Gerrie en een solo voor dochter Jellantsje, violist.

'Aan het begin van Spiegelpaleis zegt Gerrie: 'Ik droom heel vaak dezelfde droom', en dan vertelt ze een verhaal dat gaat over het huis van haar jeugd. Die droom brengt haar terug naar dat huis, naar de tijd waarin alles nog open lag. Alles was nieuw. Voor mij staat dat huis voor de muziek van Schubert. Spiegelpaleis is één grote opbouw van steeds meer verlangen naar Schubert. En Schubert is mijn jeugd. Wij hadden thuis vlak na de oorlog een vleugel. Ik zat daaronder in mijn kinderwereldje terwijl mijn moeder Schubert speelde.

'Kijk, het zijn tien delen, heel verschillend van lengte. Sommige zijn complex, maar uiteindelijk leidt alles naar dat adagio uit Schuberts Octet. Zijn noten heb ik gebruikt. Ik heb er een lied overheen geschreven op een tekst van Cesare Pavese uit de bundel De dood zal komen en hij zal jouw ogen hebben, de prachtigste titel die je je maar denken kan. Het is een tekst over hoop, vol optimisme: de vensters zullen opengaan en de stenen zullen gaan zingen en de zwaluwen zullen zingen, de hele stad zal zingen. Pavese blikt vooruit naar iets moois. Drie dagen nadat hij het had geschreven, heeft hij zich van het leven beroofd.'

Het is mooi wat er komt als je er zelf niet meer bent - kunt u zich daar iets bij voorstellen?

'Ja, daar gaat het hele stuk over. Er zijn twee ontwikkelingen die zich om en om voltrekken. De ene gaat steeds meer richting elektronische vervorming en dissonantie, dat is de lijn die we in de loop van de 20ste eeuw volgden, en de andere is die van onze tijd, op weg naar wat ik een tonale hemel noem: het idee dat de vertrouwde melodielijnen, met hun enorme rijkdom, herboren kunnen worden.'

Gebeurt dat in Spiegelpaleis? Loskomen van je eigen tijd?

'Ja. Het gaat ook over wat er nu gebeurt in de minimal music, de stroming waarvan Philip Glass en Ludovico Einaudi deel uitmaken, met componisten die zeggen: ik maak gewoon weer wat ik mooi vind. Ik begrijp hun verlangen naar eenvoud, dat verlangen deel ik, maar ik vind dat aan de andere kant ook zo'n gratuite uitdrukking. Wat deed je daarvóór dan?, vraag ik me bij hen af. '

U wilt ook terug naar melodische muziek?

'Ja, maar ik probeer elke keer iets nieuws te doen. Spiegelpaleis is een soort compendium geworden van dingen die altijd aanwezig zijn geweest in mijn werk, maar er is ook een belangrijke rol voor de live elektronica van René Uijlenhoet. Dat is relatief nieuw voor mij.

'Ik weet hoe elk moment op zich klinkt, maar ik weet niet hoe het in de tijd werkt. Ook tijdens repetities kom ik daar niet achter. Dan ben ik helemaal geconcentreerd op de details. Of het als geheel werkt, weet ik pas als het wordt uitgevoerd. Het wordt spannend, de 30ste.'

Klaas de Vries, Spiegelpaleis, ASKO|Schönberg. Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam, 30/11.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden