‘Kinderen zijn net zo wreed als volwassenen’

Al 25 jaar is Ad de Bont schrijver, regisseur en artistiek leider van jeugdtheatergroep Wederzijds. Zijn jubileumstuk speelt in een beklemmend dorpje....

AMSTERDAM De première van De Hompelaar in jeugdtheater De Krakeling in Amsterdam markeert het jubileum van artistiek leider Ad de Bont (57) bij zijn gezelschap Wederzijds. De Bont schreef de tekst van deze twee uren durende coproductie met Theater Gnaffel uit Zwolle en regisseerde het stuk. Tegelijk gaan in Hamburg drie stukken van De Bont in première. Bij elkaar zes uur toneel, waaraan hij drie jaar schreef.

‘Wat zit er nu nog in mij, dat ik naar boven kan halen? Dat was mijn uitgangspunt bij het schrijven van deze teksten. Ik heb veel oorlogstukken gemaakt, zoals Mirad (over vluchtelingen uit Bosnië) en Moeder Afrika (over de slavernij in Suriname). Stukken die vragen om effectief schrijven, vanwege de complexiteit en de veelheid aan informatie. Nu wilde ik me toestaan om te beginnen met een oceaan van woorden. Zonder voortdurend te denken ‘‘Hoe houden we die kinderen bij de les?’’ Die bijna automatische censuur wilde ik helemaal doorbreken.’

‘De Hompelaar is een oerverhaal over twee kinderen, twee ouders (zussen van elkaar) en een tante. Gedubbeld met vijf poppen. Elk verhaal is natuurlijk een oud verhaal. Het gaat er om hoe je daar nieuwe woorden aan geeft, die haat tussen twee zussen. Boven aan mijn tekstblad stond ‘‘Ik wil alles anders’’. Ik ben nu 25 jaar bezig, ik wilde mezelf niet gaan herhalen.’

De jubileumvoorstelling speelt in een onbestemd, beklemmend dorpje, met families die er al eeuwen wonen. Incestueuze spanningen, onuitgesproken verlangens en rancunes hangen in de lucht. De poppen van Elout Hol (van Theater Gnaffel) zijn geïnspireerd op het werk van de Amerikaanse fotograaf Diane Arbus, die faam verwierf met haar portretten van ‘mislukte’ mensen.

‘Ik heb er veel plezier in gehad om mensen te beschrijven die vreselijk met elkaar omgaan. Ik vond dat zelf ook merkwaardig: waarom zou ik dat allemaal opschrijven? Maar het gaat natuurlijk wel ergens over. Ik ben allemaal thema’s tegengekomen die voor mij belangrijk zijn. De dood, zelfmoord, het ouderschap. De Hompelaar, maar ook de drie stukken die nu in Hamburg uitkomen, gaan allemaal over een vorm van ontheemd zijn.’

Natuurlijk rijst de vraag wat kinderen nu moeten met de ellende van die verziekte dorpelingen. Het gejammer van volwassenen, hun seksuele fantasieën, hun haat en nijd. De Bont meent dat de poëzie van de tekst de kinderen houvast biedt, dat die het verhaal draagt.

‘De tegenkracht van al die duisternis is de fantasie. Kinderen zijn net zo wreed als wij, alleen die schrijven er geen stuk over. Toch is er ook veel lol te beleven aan dramatische, schrijnende confrontaties. Die lol spreekt uit het stuk. We schetsen een knettergekke, over zijn top draaiende wereld. Het slaat op deze hysterische tijd, waarin we geen moment rust hebben. We moeten overal achteraan, willen alles weten.’

In de eindscène vliegt de titelfiguur, een jongen met een bochel en een mank been, bij wie alles tegen zit, zijn toekomst tegemoet. Hij ontsnapt aan alle beperkingen die het leven hem oplegt. ‘Dat is een eeuwig verhaal, dat iedereen aangaat. Je moet er te midden van alle ellende en onverwachte wendingen hoe dan ook iets van maken.’

Het Nederlandse jeugdtheater heeft de afgelopen 25 jaar, zeker ook dankzij de inspanningen van De Bont, een grote vlucht genomen. Er is inhoudelijk interessant, internationaal erkend, repertoire voor kinderen gekomen. Maar er zijn ook vraagtekens.

‘Ik ben tevreden met wat ik heb kunnen bijdragen aan het jeugdtheater maar het is ons niet gelukt om deel te worden van de brede culturele bagage. Vergeleken met de miljoenen die Joop van den Ende naar het theater heeft weten te krijgen, komt er bij ons geen hond. Althans niet naar de betere jeugdtheaterproducties waar we het hier over hebben. De artistieke invulling van jeugdtheater richting scholen en theater, dat is gelukt. Maar we kunnen het tij van dit moment niet keren. Wij hebben artistiek goede dingen bereikt en daar moeten we ook maar genoegen mee nemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden