Kinderen in handen van IS, een verhaal dat verteld moet worden

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: Kinderen in de handen van IS.

Beeld Yuri Kozyrev / NOOR

Het kleine kantoortje aan de Poetinlaan in het centrum van Grozny, de hoofdstad van Tsjetsjenië, stond helemaal vol. Om overzicht te krijgen klom de fotograaf in de vensterbank. De vrouwen hielden de foto's omhoog die ze hadden meegenomen en keken verwachtingsvol richting de camera. De hele sessie nam ruim tien minuten in beslag, vooral omdat sommige vrouwen hun foto's lieten zien op het scherm van hun telefoon. En die mochten niet op zwart gaan.

Op zaterdag 18 september stonden er twee groepsportretten in de krant. Ze hoorden bij een verhaal van Rusland-correspondent Tom Vennink en de Russische fotograaf Yuri Kozyrev. Op de pagina's 2 en 3 stond de foto van een groot aantal vrouwen en een enkele man die foto's van kinderen en kleinkinderen omhoog hielden. De kop: Tsjetsjeense moeders. 'Haal onze kinderen uit het kalifaat.' In het katern Zaterdag, verderop in de krant stonden meer foto's van Kozyrev, maar de aandacht werd ook getrokken door een groepsfoto van een aantal kinderen gehuld in camouflagekleding. Dit waren die kinderen van het kalifaat. De fotograaf was anoniem en kwam uit de hoek van IS.

Vennink vertelt telefonisch hoe het verhaal begon met een reportage die hij zag op de internationale nieuwszender Russia Today, waaruit bleek dat duizenden mannen uit Tsjetsjenië en Dagestan zich bij IS hebben aangesloten de afgelopen jaren. En waar de mannen gingen, werden de vrouwen en kinderen verondersteld te volgen. Het was een verhaal waarover tot voor kort niet gesproken werd: families werden verscheurd, schoolbanken bleven leeg, maar de schaamte was te groot om te spreken over de verdwenen kinderen, zusters en broers.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De zoon van Noerjana Ibrahimova uit Dagestan, Chadis staat recht voor, pal onder een IS-vlag. Hij is te herkennen aan zijn rode haar.Beeld via Noerjana Ibrahimova

De reportage van Vennink en Kozyrev begon in Dagestan, maar daar liep het spoor al snel dood. En dan merk je hoe handig het is om zo'n ervaren fotograaf als Kozyrev aan je zijde te hebben, zegt Vennink. Hij legt al 25 jaar de grote veranderingen vast, van de ineenstorting van de Sovjet-Unie, de oorlog in Afghanistan en Irak en de Arabische Lente.

De fotograaf had eerder contact gehad met de Tsjetsjeense mensenrechtenactivist Hedda Saratova, die nu betrokken was bij een officieel initiatief om de kinderen te redden uit de smeulende puinhopen van het kalifaat en de families weer bij elkaar te brengen. Een initiatief dat begin augustus vorm kreeg toen de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov zijn privévliegtuig gebruikte om het Russisch jongetje Bilal terug naar huis te brengen. En dat moment vervolgens op Instagram zette. Saratova staat links in het midden, te herkennen aan een bril en een groene hoofddoek. De foto hierboven is een variant van het beeld dat eerder in de krant stond.

'Toen we binnenkwamen begonnen sommige vrouwen te applaudisseren,' vertelt Vennink. 'Ze hebben jarenlang niet over hun familie kunnen praten en opeens is er die openheid. De vrouwen hadden de foto's bij zich omdat ze in dat kantoortje bezig waren met de registratie van hun verdwenen familieleden.'

Yuri Kozyrev noemt de ontmoeting met de vrouwen 'een ongelofelijk en heel emotioneel moment': 'Onderschat niet hoe belangrijk het is dat het taboe doorbroken wordt in die heel conservatieve samenleving.' Kozyrev is een veteraan van vele oorlogen en omwentelingen, maar hij weet waarom hij nu dit soort verhalen wil maken: 'We moeten die mensen helpen en dat kan alleen als hun verhaal wordt verteld.'

Noerjana Ibrahimova, een vrouw met een gebloemde hoofddoek, liet op haar telefoon een foto van haar 9-jarige zoon Chadis zien; hij zit al drie jaar bij IS. Hij poseert tussen geweerlopen en samen met een groep IS-jongetjes. Vennink en Kozyrev vroegen de vrouw om de foto's te mailen. Chadis staat recht voor, pal onder een IS-vlag. Hij is te herkennen aan zijn rode haar.

Kozyrev: 'Niemand aarzelde. Iedereen wilde op de foto.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden