Kinderboekenweek: de trends

Wetenschap en technologie, die staan in de schijnwerpers deze kinderboekenweek. Wat zijn de opvallende trends?

Beeld Krista van der Niet

Maria: 'Mag ik ook eens door de microscoop zien, Berta?' Berta: 'Welzeker Maria! Zie, ik kan met het bloote oog nauwelijks zien dat ik haartjes op mijne hand heb, en door de microscoop gelijken zij wel naar grote varkensborstels.'

Tot zover deze scène uit Nederlandsche uitvindingen uit 1843. Het prentenmagazijn voor de jeugd verscheen op één groot krantenvel, waarin een stel kinderen aan de slag gaat met uitvindingen als de barometer en het slingeruurwerk. ('Zulk een uurwerk is toch een wonder ding, vader!')

Flash forward naar de moderne boekhandel, waarbij tijdens de kinderboekenweek (7-18 oktober) proefjes, uitvindingen en ontdekkingen in de spotlamp zullen staan. Het aanbod biedt inzicht in de manier waarop wetenschap vandaag de dag wordt verkocht aan kinderen, en wat er is veranderd sinds de tijd van het prentenmagazijn voor de jeugd. De opvallendste trends op een rij.

1.Kinderen willen serieus genomen worden

Leuk hoor, die slechthorende professor Zonnebloem in Kuifje. Of die verstrooide Willie Wortel in Donald Duck. Maar er komt een moment dat kinderen écht willen weten hoe dingen werken. 'Vanaf een jaar of 7 verlangen ze naar meer dan alleen poppenkast', zegt Jos van den Broek, hoogleraar wetenschapscommunicatie in Leiden, die zelf net zijn derde kindervragenboek Daarom! heeft afgerond. 'Kinderen - ook jonge kinderen - hebben vaak serieuze, diepgaande en zelfs existentiële vragen. Dat hoor ik ook van hun ouders. Hoe groot is het heelal? Waarom worden sommige mensen ziek en anderen niet? In de klas worden die niet of nauwelijks beantwoord. Ook de meeste ouders zullen de antwoorden niet weten. Dan blijven serieuze boeken over.'

Om 8- tot 12-jarigen te informeren over wetenschappelijk onderzoek maakten Van den Broek en zijn collega's een stripboek over informed consent. Typische vragen die in het verhaal worden opgeworpen: wat is wetenschappelijk onderzoek als jij met een ernstige ziekte in het ziekenhuis ligt? Waarover mag je beslissen? Wanneer mag je weigeren? Van den Broek: 'Zonder uitzondering reageren kinderen positief op de nergens kinderachtige strip: ze worden eindelijk serieus genomen.'

Raar maar waar

Ongelofelijke weetjes, geflipte uitvinders, gestoorde experimenten. De nieuwsgierigheid vieren, daar draait het dit jaar om in de Kinderboekenweek met als thema 'Raar maar waar'. Het kinderboekenweekgeschenk Per ongelukt!, dat verschijnt in een oplage van 364.000, is geschreven door tweevoudig Gouden Griffelwinnaar Simon van der Geest. Je krijgt Per ongelukt! gratis van je boekhandelaar als je in zijn winkel 10 euro of meer uitgeeft. Bijvoorbeeld aan de winnaar van de Gouden Griffel van dit jaar, die op 6 oktober bekend wordt gemaakt. Raar maar waar wordt geopend met het Kinderboekenbal en duurt van woensdag 7 tot en met 18 oktober.

Beeld nvt

2.Vakgebieden veranderen, maar astronauten blijven megacool

Het is misschien wel een van de beste Nederlandstalige kinderboeken van de laatste jaren: Het Raadsel van alles wat leeft en de stinksokken van Jos Grootjes uit Driel. In krap 160 pagina's legt Jean Paul Schutte onder meer uit waarom een pantoffeldiertje zo bijzonder is en hoe bacteriën werken. In het boek - dat zo'n beetje alle prijzen won die er te winnen zijn in kinderboekenland - begint Schutte telkens met een prikkelende vraag, bijvoorbeeld wat er eerder kwam, het kip of het ei? Daarna gaat hij de diepte in. 'Rna (dat staat voor 'ribonucleïnezuur', als het per se wilt weten) lijkt heel veel op dna, maar heeft niet die wokkelvorm, eh... 'dubbele helix'-vorm. Rna bevat net als dna informatie over het leven. En, belangrijker nog, het kan zichzelf kopiëren. Rna-moleculen zijn dus de eerste moleculen op aarde geweest die voor 'nageslacht' konden zorgen.'

Die wokkelvorm van dna werd pas ontrafeld in de jaren vijftig; dit is dus typisch zo'n boek dat honderd jaar geleden onmogelijk geschreven had kunnen worden. Ook aan titels als Apps maken met meneer de Beer is te zien hoe de thema's van informatieve kinderboeken meedeinen op de laatste wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen. Toch betekent dat niet dat de klassiekers uit de gratie raken, signaleert Carina Brummel, conservator bij het Letterkundig Museum. 'Dino's, astronauten en robots blijven razend populair.' Zo verscheen dit jaar het boek André en het Astronautje, van astronaut André Kuipers. Het is een mix van fictie en non-fictie, waarbij kleuters kunnen wegdromen bij de kleine André die zich afvraagt of de maan misschien van kaas is gemaakt en er daarom op uit trekt om er een hap van te nemen. Zelf was Kuipers een jaar of 11 toen hij gegrepen werd door de ruimtevaart. De science fiction-stripboeken van Perry Rhodan en de eerste edities van het populair- wetenschappelijk tijdschrift KIJK speelden daarbij volgens de Nederlandse astronaut een cruciale rol.

Beeld .
Beeld .
Beeld geen

3.Meisjes zijn nagenoeg onzichtbaar

De opmars van vrouwen in de wetenschap gaat langzaam, ook in kinderboeken. Een vrouwelijke versie van professor Barabas of Willie Wortel of bestaande kinderhelden als Freek Vonk of André Kuipers? Ze zijn nergens te bekennen.

Deltas Centrale Uitgeverij bracht deze zomer zelfs schaamteloos het Megacoole Jongens Weetjesboek uit, met informatie over haaien en planeten. Tegelijkertijd verscheen bij dezelfde uitgeverij het Megacoole Meisjes Weetjesboek, met daarin de belangrijkste 10 winkelstraten, tips om je tanden te laten schitteren en een overzicht van soorten schoenen.

'Hoe stereotype-bevestigend wil je het hebben?', vraagt Brummel van het Letterkundig Museum zich af. Toch constateert ze dat er ook op jonge leeftijd al een opvallend verschil is in leesgedrag tussen jongens en meisjes. 'Annie M.G. Schmidt schreef al eens dat jongens vooral van boeken met feitjes en weetjes houden. Op basis van mijn eigen ervaring in het Kinderboekenmuseum kan ik dat alleen maar bevestigen.'

Toch zijn er een paar wetenschapsboeken met vrouwen in de hoofdrol. Zo schreven de Britse natuurkundige Stephen Hawking en zijn dochter Lucy een trilogie over de kinderen Annie en George, die samen experimenten uitvoeren en door de kosmos reizen (onder meer om de vader van Annie uit een zwart gat te redden).

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden