Kijken wordt denken bij Melvin Moti

Het lukt Melvin Moti goed het denken te activeren. Er schuilt echter ook een gevaar in deze benadering: dat kijken alléén maar denken wordt. De bezoeker kan zich verliezen in verbanden tussen boeddhistische handgebaren, documenten van een mythische kunstenaar en het bleke snoetje van Mia Farrow.

Moti is gefascineerd door mislukte kleurexperimenten. Zo zijn te zien Portret van Mary Barnardiston (1750) van Joshua Reynolds en Mia Farrow in 1967 op de cover van Life. Beeld Gert Jan van Rooij

Met Melvin Moti als de winnaar van de ABN Amro Kunstprijs wist de jury waarvoor ze koos: Moti's werk is interessant, maar ook lastig zichtbaar te maken. En naast 10 duizend euro, een publicatie en aankoop van een werk gunt ABN Amro de winnaar een expositie.

Afwezigheid, onzichtbaarheid, mislukkingen en het verstrijken van de tijd zijn maar een paar van de efemere thema's van Melvin Moti (Rotterdam 1977). Hij maakte er een paar prachtige films over. De afgelopen jaren bestaat een nieuw werk vaak uit het combineren van bestaande kunstwerken en documenten en uit het leggen van verbanden daartussen.

In de Hermitage Amsterdam, waar vorige week de bij de prijs horende expositie Spectral Spectrum opende, is voor een ruimte tussen twee vleugels gekozen - een doorgang waar het lastig is je te concentreren. Wie die niet vindt, beent langs een collectie op het oog onsamenhangende kunstwerken en documenten. Wie het wél lukt, kan zich verliezen in verbanden tussen boeddhistische handgebaren, documenten van een mythische kunstenaar en het bleke snoetje van filmster Mia Farrow op de cover van Life. En ja, daar doemt wel wat moois op.

Want neem Mia Farrow, op die cover uit 1967, vlak voor de uitbreng van Polanski's horrormeesterwerk Rosemary's Baby (1968), waarin zij de gedoemde protagoniste is. Op de foto heeft zij de gelaatskleur van poolijs. Dat ligt niet aan de horror, maar aan de tijd die zijn werk heeft gedaan en vrijwel alle roodpigment aan het drukwerk heeft onttrokken. De tijd, zien we hier, kan een beeld onherroepelijk veranderen. Moti liet ook een stip waterverf op papier kunstmatig verouderen in een laboratorium. 'Zo weet de kunstenaar het verstrijken van honderd jaar in één enkel beeld te vangen en het nú te doen verschijnen', zegt de zaaltekst; dat is wel veel eer voor de stip.

En dan hangt Moti een 18de-eeuws portret van de schilder Joshua Reynolds op, dat hij kocht vanwege zijn fascinatie voor een mislukt kleurexperiment. De verf die Reynolds gebruikte bleek niet kleurecht, en deze geportretteerde Mary Barnardiston is blauw uitgeslagen. De dame werd ooit vastgelegd voor de eeuwigheid, maar zal toch veranderen.

Ruimte en bewustzijn, tijdsexperimenten, mythevorming, ruimte en afwezigheid: dat zijn de thema's in deze installatie. Moti putte ervoor uit zijn eigen werk en uit de collectie van ABN Amro. Zo hangt er onder meer een mooie Jan Schoonhoven en dook de kunstenaar in de archieven van JCJ Vanderheyden (1928-2012), de mythische Nederlandse kunstenaar die net als Melvin Moti hield van dwarsverbanden leggen tussen oud en nieuw, en tussen kunst en andere takken van sport - kosmologie of boeddhisme bijvoorbeeld.

Een 18de-eeuws portret van de schilder Joshua Reynolds dat Moti kocht vanwege zijn fascinatie voor een mislukt kleurexperiment. Beeld Gert Jan van Rooij

De kunstwerken komen door Moti's interpretatie in een nieuw licht, maar hebben er ook wel onder te lijden. Zij worden illustratiemateriaal voor de lezing van Moti, als plaatjes uit een powerpointpresentatie. Jan Schoonhoven + 18de-eeuwse afbeelding van boeddhistische monniken = zen, zo werkt het grof gezegd. Het is een lastige manoeuvre, waarin Moti steeds iets uit de geschiedenis opdiept en dan in zijn eigen, vrij rigide denkstramien uitserveert.

Aandacht voor het kijken wil Melvin Moti. Kijken is 'een actieve vorm van denken' noteren juryleden Maria Barnas en Danila Cahen (respectievelijk schrijfster/kunstenaar en curator van de ABN Amro-kunstcollectie) in de publicatie. Dat denken activeren lukt Melvin Moti goed. Er schuilt ook een gevaar in deze benadering: dat kijken alléén maar denken wordt. Dat je het verband zoekt en vindt - en dan vergeet daadwerkelijk te zien. Dat maakt dit werk ook wat klinisch. Kijken is nog zo veel meer dan denken.

Spectral Spectrum. Hermitage Amsterdam, t/m 6 maart.


'Another Day' op de Zuidas

In het hoofdkantoor is de nieuwe lichting aankopen van de ABN Amro te zien.

Melvin Moti is de vijfde winnaar van de ABN Amro Kunstprijs na een gat van zeven jaar. Toevallig, maar wel veelzeggend valt dit samen met de (uitgestelde) beursgang van ABN Amro. Bij het begin van de kredietcrisis in 2008 werd zowel de collectie als de prijs stilgelegd. 'Terughoudend beleid', heette dat. Na samenvoeging met de Fortisbankcollectie in 2010 en het opschonen van de collectie door verkoop is er vorig jaar weer begonnen met aankopen en ook het uitreiken van de prijs.

Op het ABN Amro-hoofdkantoor aan de Zuidas is in de tentoonstelling Another Day (genoemd naar een werk van Marijke van Warmerdam) de nieuwe lichting aankopen van de bank te zien. Een collectie kleurenfoto's van Ed van der Elsken is oud; verder is bijna alles van de afgelopen drie, vier jaar. Er is flink onder (oud-)Rijksakademiedeelnemers gewinkeld; 16 van de 25 aangekochte kunstenaars studeerden daar.

T/m 1 april 2016, op vrijdagen op afspraak te bezichtigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.