Bioscoopbezoekers op de kattenmiddag in Hilversum.

reportage katten op het grote scherm

Kijken naar klunzige, eigenwijze, bazige of ronduit domme katten: wat is daar zo leuk aan?

Bioscoopbezoekers op de kattenmiddag in Hilversum. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Zes filmhuizen in Nederland vertoonden donderdag tijdens Internationale Kattendag een zeventig minuten lange compilatie van kattenfilmpjes. Dat trok volle zalen. Wat is er toch zo leuk aan die filmpjes?

Op de grond staat een metronoom zenuwachtig te tikken. Het wijzertje schiet heen en weer. Dan verschijnt er een roodharige kater in beeld, die een heldhaftige poging doet het vreemde apparaat te naderen. Maar hij is zo bang dat er bij elke tik een schok door zijn lichaam gaat. Schichtig deinst hij achteruit, de staart stokstijf van de spanning.

De bezoekers in de bioscoopzaal gieren het uit. Het is donderdag Internationale Kattendag, en hier in het Filmtheater in Hilversum wordt een zeventig minuten durende compilatie van kattenfilmpjes vertoond. Soms duren die niet meer dan 10 seconden. Een plot ontbreekt doorgaans: het zijn snapshots van klunzige, eigenwijze, bazige of ronduit domme katten. Zo is te zien hoe een kat de onderkant van een glazen tafel likt, terwijl de snoepjes toch echt óp de tafel liggen. Een ander shot toont een kat die een inschattingsfout maakt en daardoor niet op de dakgoot belandt maar in het struikgewas.

Het filmpje met de metronoom eindigt vrij abrupt: de bange rode kater slaat het apparaat uiteindelijk met een ferme tik tegen de grond, tot grote vreugde van de bezoekers, die luid joelen.

‘Dat ga ik thuis ook eens proberen’, zegt Daniëlle Melis (48) na afloop. ‘Ik heb een piano, een kat en een metronoom.’ De Hilversumse is bekend met het fenomeen kattenfilmpjes. ‘Ik kijk ze bijna elke dag via Facebook. En omdat ik die filmpjes steeds like, krijg ik automatisch meer kattenfilmpjes op mijn tijdlijn te zien. Elke keer lig ik weer in een deuk. Dan laat ik ze mijn man zien en dan kijkt hij echt zo van: wat is hier nou weer grappig aan?’

Vriendin Marjolijn Aberson (67) uit Bilthoven snapt haar wel: ook zij vindt katten uitermate humoristische wezens. Dat komt grotendeels door hun karakter. Katten zijn namelijk stronteigenwijs. ‘Ze krijgen alles voor elkaar’, zegt Aberson. ‘Die van mij gaat net zo lang blèren bij het kattenluik totdat ik hem erdoor laat. Dat zag je ook in de film: er drukte een kat op een belletje, waarna hij telkens weer een snoepje kreeg.’

CatVideoFest werd drie jaar geleden voor het eerst in Amerika georganiseerd en trok meteen volle zalen. Inmiddels zijn er ook edities in Australië, Oostenrijk en Ierland geweest. De vertoning in Nederlandse bioscopen (naast Hilversum in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen en Leeuwarden) is een primeur. Het gaat om een voorpremière: op 4 oktober, dierendag, vindt de echte première plaats. Op meer dan 25 locaties. 

Slapstick

Wat is dat toch, dat mensen zo graag naar kattenfilmpjes kijken? ‘Katten zijn goede slapstick-acteurs’, zegt Maarten Reesink, televisiewetenschapper en docent Animal Studies aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Door hun jaagmethode kunnen ze extreem snelle bewegingen maken om hun prooi te grijpen. Daarmee brengen ze zichzelf soms in moeilijkheden. Ze klimmen ergens op of achter, waarbij je als kijker denkt: hoe ga je je hier nou weer uit redden? Dat heeft een slapstick-achtig effect: de taal doet er op zo’n moment niet toe, met bewegingen wordt een verhaal verteld, in een kort tijdsbestek.’

Er zijn katten die zich bij het publiek zo populair hebben gemaakt dat ze zijn uitgegroeid tot ware YouTube-sterren. De Japanse ‘Stalking Cat’, die in een minuut-lange video door het beeld sluipt, is meer dan 51 miljoen keer bekeken. Ook zijn landgenoot Maru is met zijn dozenfetisj een fenomeen op sociale media. 

Maar het bekendst is misschien wel de onlangs overleden Grumpy Cat. Met haar permanent chagrijnige gelaatsuitdrukking maakte de poes zich zo populair, dat ze bij de MTV Awards op de eerste rij mocht zitten. Ook zijn er een boek en een kerstfilm aan haar gewijd. Een zegen voor het baasje, dat voorheen met moeite rondkwam als schoonmaker.

Kat trekt zich niets aan

Dat katten het zo goed doen op beeld, komt volgens UvA-docent Maarten Reesink ook doordat ze zich ‘geen ene fuck van de rest van de wereld aan lijken te trekken’. Bij een hond is dat anders: die is volledig gericht op zijn baasje. Pak er een willekeurig filmpje van een hond bij en het beest kijkt in de camera. Valt er iets te lachen, dan is het omdat de hond een commando van zijn baas opvolgt of juist compleet negeert.

‘Katten daarentegen zijn het enige solitaire huisdier’, zegt Reesink. ‘In een wereld waarin mensen geobsedeerd zijn door het bekeken worden door anderen – denk aan Facebook – weet de kat zich daar consequent aan te onttrekken.’

Volgens Reesink zeggen kattenfilmpjes overigens weinig over de aard van het beestje. Want laten we eerlijk wezen: wie 24 uur lang een camera op een kat richt, zal daar weinig lol aan beleven. Het zijn de bijzondere momenten die op internet verschijnen. ‘Interessanter vind ik daarom de cultuur die om die kattenfilmpjes heen is ontstaan', aldus de televisiewetenschapper. ‘Het is langzaam maar zeker cult geworden, waarbij zelfs mensen die niet van katten houden graag naar die filmpjes kijken.’

In Hilversum gaat dat laatste niet op: iedereen is hier idolaat van katten. De bezoekers delen de zienswijze van bioloog en fervent kattenliefhebber Midas Dekkers, die onlangs nog in een interview met de Volkskrant stelde dat liefde voor katten ‘de mooiste liefde is die er is’. De reden: ‘Het is onbeantwoorde liefde.’

Dat kan Daniëlle Melis beamen. ‘Op een moment dat ze affectie tonen, voel je je koning te rijk. Ik zeg altijd: honden hebben bazen, katten bedienden.’ 

Sylvia Witteman, Frits Abrahams en Midas Dekkers schreven alle drie een boek over katten. Zijn de dieren zo’n goed onderwerp vanwege hun onverschilligheid, hun mysterieuze gedachtenleven of toch hun oortjes? Een interview met de drie auteurs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden