'Kijk! Hier liep Gollem!'

Nieuw Zeeland is Midden-Aarde. Het land is in de ban van de trilogie The Lord of The Rings die er werd opgenomen....

Wolken dalen, stijgen, komen, gaan. De mist Wis haast snijden, de stenen zijn zo glad als modder. De kleur is bruin, grijs, grauw. De kleur is Mordor. Of, zoals de ware liefhebber het graag gromt: Morrrr-dorrrrrr.

Land van het Kwaad. Land van Sauron.

Hier, hier: dit is de helling van de Doemberg, waar Frodo De Ring in zal moeten laten verdwijnen, redding van ons allen.

Midden-Aarde, 1400-nog-wat in de Derde Era.

Het is net echt.

Op de skilift na dan. En Lorenz's Bar honderd meter verderop. Nu, in het zomerseizoen, is die nagenoeg leeg, maar dat was drie jaar geleden wel even anders, verzekert de serveerster: toen waren regisseur Peter Jackson, de acteurs, de crew en vooral al die Orks all over the place. Whakapapa Ski Field, midden op het Noordereiland in Tongariro National Park, was één grote studio.

'Zo, met dit verhaal kan ik thuis komen', constateert Carole Allen uit Southampton, maandje aan het toeren door Nieuw-Zeeland, tevreden. 'Kijk nou toch. Hier liep Gollem. Als ze de camera iets omhoog hadden gericht, hadden we die skihutten en al die crap gezien. Wel knap, hoe ze dat zo kunnen maken. Dit is nou Gollem Country.'

Adembenemend, dat wel, zegt Carole (53), die zo naar 'de groep' moet waarmee ze nog vier dagen gaat kanoën in 'Lord of The Rings-gebied'. 'Hier is het dramatic. Die rolling hills uit de film, ach, die zie ik al zo veel in Engeland.' Wat niet zo verwonderlijk is, want John Ronald Reuel Tolkien (1892-1973) groeide op in Birmingham, werkte in Oxford, vond zijn inspiratie in molens, watertorens en bossen in Midden-Engeland. Maar Peter Jackson, Wellington Boy, koos voor Nieuw-Zeeland. Meer dan 150 locaties zijn te zien in The Lord of The Rings, allemaal vrijelijk door elkaar heen gebruikt. Aragorn (Viggo Mortensen) stort in een rivier nabij Queenstown, op het Zuidereiland, maar spoelt net zo makkelijk aan op een bedding net boven Wellington, Noordereiland.

Het Whakapapa Ski Field, op de hellingen van de vulkaan Ruapehu, is zelfs multifunctioneel: rechts, bij de rotsen van Meads Wall, sneed Isildur de vinger-met-Ring van Sauron (de proloog van The Fellowship of The Ring), links bij de parkeerplaats wisten Frodo en Sam Gollem te vangen (The Two Towers), en dit hellende, modderige stuk is de route naar Mount Doom, op weg naar de climax in het laatste deel, The Return of The King.

Nieuw-Zeeland is Midden-Aarde! De minister van Onderzoek en Wetenschap heeft Tolkiens fantasiewereld maar in zijn portefeuille genomen; Air New Zealand ('Airline to Middle-Earth') heeft de hobbits Frodo en Sam, de strider Aragorn, en de elfen Arwen en Legolas op zijn Boeings laten schilderen. Wellington wil een standbeeld van De Reisgenoten.

Tourism New Zealand lijkt zijn geluk niet op te kunnen. Alsof ze een tien uur durend promotiefilmpje hebben gemaakt, waar honderden miljoenen mensen naar kijken. Het aantal buitenlandse toeristen steeg sinds 1999 met 30 procent naar twee miljoen per jaar; 10 procent van de bezoekers zegt dat de trilogie een reden was om naar Nieuw-Zeeland te komen. En deel 3 is pas net uit.

Waar de Kiwi's eens pronkten met Sir Edmund Hillary, bedwinger van de Mount Everest, en oké, Crowded House, lopen nu de Hobbits vooraan in de optocht. Home of the Hobbits - dat klinkt al lekker. Matamata, een dorp met zesduizend zielen en zeven kerken op anderhalf uur rijden van Auckland, ¿is het ook. Welcome to Hobbiton, staat er op een bord in de middenberm van de hoofdstraat. Welkom in Hobbitstee.

Matamata, tot een paar jaar geleden voor Nieuw-Zeelanders enkel bekend om het trainen van renpaarden, is óm. Boekhandel, bank en bakker hebben hun etalages beschilderd met hobbit holes, bij juwelier Arawa koop je een 9-karaats Ring ('een echte') voor 435 Nieuwzeelandse dollar (240 euro), schoenen laat je repareren door de Hairy Feet Shoe Shop.

'Hobbits, dat zijn kleine mannetjesmet grote, harige voeten en rare oren', heeft de filmcrew moeten uitleggen aan Lisanne Derikx (30), chefkok/eigenaar van Workmans Café. Daar was het altijd al druk, maar overdag heeft ze er nu wel wat koffieklanten bij, want de zaak wordt genoemd in The Lord of The Rings Location Guidebook van Ian Brodie, een reisgids voor fans, bestseller in Nieuw-Zeeland. Al deed ze er niets speciaals voor en maakt ze nog steeds haar fameuze Steak met Verbrande Saus. Maar: 'Iedereen in Matamata doet mee. Gewéldig. Je merkt het, er is veel meer verkeer.'

'Het is nu veel drukker hier. Er is nu zelfs een internetcafé', zegt de baliemedewerkster van de lokale VVV. 'We hebben het geluk gehad dat wij uitverkoren zijn', zegt de eigenaresse van het Broadway Motel. 'Het had net zo goed ergens anders kunnen zijn.'

Daar dachten de scouts van Peter Jackson anders over. Zij zochten een afgelegen, groen, golvend landschap, liefst met een party tree aan een meertje, waaronder Bilbo Baggins zijn 111de verjaardag kon vieren. Vanuit een helikopter zagen ze de perfecte plek: het land van de familie Alexander, even buiten Matamata. Een boerderij bleek het: vijfhonderd hectare, twaalfduizend schapen.

'Toen ze aanbelden, wisten we niet eens waar het over ging. Lord of the what?', zegt Russell Alexander (35), boerenzoon, boekhouder, regelaar, directeur van Rings Scenic Tours. Het boek heeft hij niet gelezen, zal hij ook niet doen ('Why spoil it?'), maar zijn leven wordt desalniettemin bepaald door hobbit-wc's en hobbit-petjes, en de tours die zijn bedrijf sinds een jaar maakt langs de 18 hobbitholes die er nog over zijn van de 37 die werden gebruikt.

Dat is nog een wonder, beseft Alexander, want New Line Cinema heeft alle andere filmsets direct na gebruik compleet afgebroken. De deconstructie van Hobbitstee was ook al ver gevorderd, maar moest worden onderbroken vanwege een hoosbui. Niemand had toen nog gedacht dat het iets toeristisch kon worden. 'Niemand', zegt Alexander. Dat idee kwam pas toen met grote regelmaat fans kwamen aanbellen, al dan niet verkleed als tovenaar of elf, met de vraag waar dat Hobbitdorp nou toch lag. En New Line Cinema, tot op de dag van vandaag eigenaar van de spullen, kon er mee leven; het restant mocht blijven. Nu betalen de fans 50 NZD voor een twee uur durende tour.

De gidsen, gestoken in het zwart/geel van hun eigen rugbyclub, leiden drie maal per dag een buslading toeristen (jong, oud, overal vandaan) naar de Gouw (Shire) die eigenlijk de Gouw niet meer is. Of nooit is geweest. In de hobbit-huizen, waarvan nu enkel nog een hardboard façade rest, gebeurde niets; alle binnen-scènes zijn opgenomen in de studio's in Wellington.

Blijft over: het idee. De ring followers bewonderen - vandaag in een lichte motregen - de vredige heuvels, staan stil op de plek waar Frodo en tovenaar Gandalf elkaar troffen ('Je bent laat...', 'Een tovenaar is nooit laat, Frodo'), en dansen een beetje onder de party tree. De echte wereld is ver weg. Wel, er komt een helikopter over, maar we heten dan ook niet allemaal Peter Jackson, die bij de regering een no-fly zone kon regelen van vijf kilometer. En het leger een weg kon laten aanleggen voor zijn 120 vrachtwagens.

Bag End blijft Bag End; Balingshoek blijft Balingshoek. Het houdt iets magisch, het blijft toch de plek waar Gandalf (Ian McKellen) aanklopte met zijn staf, het is het huis van Bilbo. Geen tuinhek meer, geen houten deur, maar iedereen wil hier op de foto. Ook Thomas Walsh (21) uit Australië, praktizerend fan van Jurassic Park, Star Wars, Braveheart en allerlei ander epic stuff, maar zijn rolletje is vol. 'Geeft niet. Dan ga ik morgen gewoon nog een keer.'

Wat bizar lijkt, maar het is niks. Voor hem dan. Bij de wereldpremière van The Return of The King, op 1 december in Wellington, heeft hij zo'n achttien uur naast de rode loper gelegen, in afwachting van de sterren: Viggo Mortensen (Aragorn), Liv Tyler (Arwen), Orlando Bloom (Legolas), Elijah Wood (Frodo) en de (in de film) onzichtbare Andy Serkis, de man achter Gollem. Handtekening, yes! Ook van Peter Jackson, zijn grote held. 'Ik wil net als hem beginnen met home movies maken, experimenteren. En dan zelf een film regisseren.'

Daniella Briggs uit Perth heeft op de dag van de première - zeg maar festival; honderdduizend mensen op de been - 'iets elvish' aangetrokken. Een jurk waarin ze zich een beetje kon voelen zoals Arwen ('ook al is het fantasy, ik herken veel in haar'). Nee, ze is niet zo'n nerd die alles zo op kan dreunen, verzekert ze de gids en haar drie collega Ring-fans in het busje van Wellington Rover Tours. En vooraf: 'Niemand mag me iets vertellen over boek 3! Ik wil eerst de film zien!'

Een Lord of The Rings-tour door Wellington en omgeving - kloppend hart van de hele productie, thuisbasis van Peter Jackson, vestigingsplaats van zijn Three Foot Six Studio (naar de lengte van een Hobbit), en de Weta Workshop (waar misschien nog het meeste werk is gedaan: het computerwerk). Overal kom je nieuwsgierigen tegen, iedereen vindt zijn weg, al kan niet iedereen de juiste boom, steen of waterval vinden.

Gids Dan slaat niets over. Weet ook welke acteur uit die en die nachtclub is getrapt, en op welke straathoek Orlando Bloom heeft leren boogschieten. En tel gerust ook het Westpac Stadium mee als locatie, want daar zijn belangrijke geluiden vandaan gekomen. Jackson stapte tijdens de cricketwedstrijd Nieuw-Zeeland-Engeland het veld op en vroeg doodleuk aan het voltallige publiek: willen jullie op mijn teken allemaal stampvoeten? 35 Duizend cricketfans deden dat. Hun verzameld gedreun is in The Return of The King verwerkt tot de herrie van honderdduizend aanstormende Orks.

Altijd favoriet, ook bij Daniella (27), Stephen (23, Sydney), Anna (23, Sydney), en Nicole (25, Stuttgart), is Mount Victoria, een park in het centrum van de stad, plek van de allereerste opnamen in 1999. 'Get off the road. Quick!', riep Frodo hier. En dus rent ook dit viertal door het bos, en verstoppen ze zich onder de grote boom voor de Zwarte Ruiter. Nu ja, díe boom, overgevlogen van het Zuideiland, bestaat niet meer, maar het was wel precies op deze plek.

Over fantasie gesproken.

Hutt City, even boven Wellington: was Minas Tirith, een stad in het rijk van Gondor, waar in de laatste film al die Orks opduiken. Het was ook Helm's Deep, waar Aragorn met Gimli de Dwerg mocht gooien. Nu is het weer gewoon een cementfabriek, naast de snelweg.

Seatoun, een voorstadje. Hier werd in een voormalige legerbasis Breeg gebouwd, waar de Hobbits toevlucht zochten in de Herberg De Steigerende Pony. Nu is het een speeltuin voor kinderen.

En omdat we nu toch overal langsrijden: dit is Lyall Bay, aan de zuidkust van de stad ('hier surften de Hobbits'), en dit is het inmiddels beroemde Chocolate Fish Café ('Orlando schijnt een aardige jongen te zijn. Hij ruimde zelf zijn tafel af'). En natuurlijk: het huis van Peter Jackson.

'Het is hier eigenlijk niet echt commercieel, weinig bedrijven pakken het op deze manier op', zegt eigenaar Jason Bragg (30) van Wellington Rover Tours. 'In Hobbiton misschien wel, maar daar hebben ze dan nog echt iets van de filmset staan. Het zit niet in onze aard. De schoonheid van de natuur, die hebben we hier gewoon, Nieuw-Zeelanders schamen zich er een beetje voor om dat zo nadrukkelijk te tonen. Dat is meer iets voor Hollywood.'

De What's On Guide en Air New Zealand hebben een iets andere benadering. Veel echt tastbaars van The Lord of The Rings is er niet (meer), dus doe als de filmsterren: ga winkelen in Cuba Street - net als Liv. Slaap in het Intercontinental - net als Orlando.Het idee, dat blijft. Kaitoke Regional Park heeft inderdaad de schoonheid van elfen-paradijs Rivendell, Harcourt Park is zo groen als de tuinen van Isengard.

Daar ook haalden het leger van Saruman duizenden bomen neer. 'Nou', zegt de gids, 'het waren er in werkelijkheid twee, en die zijn keer op keer gefilmd.'

Hier, hier: dit is de plek. Hier stonden ze.

Stonden. Dit is één vierkante meter gras, op 26 uur vliegen van de bioscoop in Nederland.

Het is het begin van de fantasie, maar ook een beetje het einde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden