Keurig portret van groot toneelspeler

Hans Croiset: ‘Ko van Dijk was een boef! Maar misschien moet je ook wel een boef zijn, wanneer je zo’n onbeheersbaar talent hebt.’..

Jeroen Krabbé: ‘Ko was 24 uur per dag toneel, toneel, toneel.’

Twee uitspraken van collega’s over de toneellegende Ko van Dijk (1916-1978), die in de documentaire Ko van Dijk, een hommage (vanavond op Nederland 2, 18.55 uur) aan het woord komen. Op verzoek van de VandenEnde Foundation maakten Ireen van Ditshuyzen en Hans Pool (IdtV) deze film, die indirect een antwoord is op de documentaire Ko van Dijk – spelen met hartstocht die Paul Haenen en Coen Verbraak zes jaar geleden over Van Dijk maakten.

Joop van den Ende, vriend en bewonderaar, was destijds nogal ontstemd over die film. Veel te veel intieme details over liefdesleven en vrouwen (Van Dijk was zes keer getrouwd) en veel te weinig eer voor de grote toneelspeler – dat vond Van den Ende toen. Welnu, Ko van Dijk, een hommage maakt dat ‘verzuim’ in één keer goed. Over ’s mans turbulente privéleven en de eenzame epiloog daarvan, komen we weinig te weten; wel veel over Van Dijks toneelspeelkunst.

Het maakt Ko van Dijk, een hommage weliswaar informatief, maar ook minder meeslepend. In een keurige afwisseling van archiefmateriaal, scènes uit toneelstukken en sprekende hoofden, ontstaat het beeld van een man die zonder het theater eigenlijk maar moeilijk kon bestaan. Maar we zien hem ook acteren en daarin valt, behalve zijn enorme présence en bravoure, ook op dat hij op latere leeftijd steeds ‘kleiner’ ging spelen. In voorstellingen als Mooi weer vandaag en Herfst in Riga is Van Dijk een acteur die met het simpel optrekken van een wenkbrauw allerlei emotionele effecten kan sorteren. Collega’s als Kitty Courbois en Ellen Vogel praten vol bewondering over Van Dijk, maar tussen de regels door klinken ook minder prettige kanten door. Zo heeft hij Ellen Vogel nooit meer een blik waardig gegund toen zij als gevolg van de Aktie Tomaat een tijdlang uit de roulatie was. Om in de grandeur van Van Dijk te mogen delen, moest je ook zelf enigszins succesvol zijn – maar ook weer niet té. ‘Tot op hoge leeftijd een onhandelbaar talent’, zo omschrijft Croiset.

Gezien de tienduizenden die langs de route stonden toen Van Dijk in 1978 in Den Haag werd begraven, was dat talent erg groot.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden