Kerstwensen van de zonnegod Alle singles van Sun Ra verzameld

KLOP KLOP klop - terwijl een barre decemberwind door de straten jaagt, vraagt een groepje arme zangers toegang in de herberg....

Met dit mini-hoorspelletje begint Happy New Year to You, een vrolijke opname uit 1956 van de zanggroep The Qualities: 'four unknown males', onder wie een baszanger met een stem als een stoomfluit, begeleid door een harmoniumspeler die later als enige naam zou maken: onder de naam Sun Ra verwierf hij een reputatie in de jazzwereld.

Dit ontwapenende nieuwjaarslied is een van de verrassingen op de dubbel-cd Sun Ra - The Singles. Daarop zijn bijna vijftig ooit op 45-toeren verschenen rariteiten van de Amerikaanse jazzpianist en -componist Sun Ra (1914-1993) verzameld. De platenmaatschappij Evidence bracht sinds 1991 al vijftien heruitgaven uit van de enigmatische bandleider-mysticus, maar met deze produktie heeft Evidence zichzelf als schatgraver in de jazzhistorie overtroffen.

Sun Ra's bijna veertig jaar overspannende lp-produktie bevat genoeg curiosa, maar dat hij tussen 1956 en 1983 ook flink wat singles maakte, was alleen aan verstokte verzamelaars bekend. Ze verschenen vaak in oplagen van vijftig stuks, soms zelfs met maar één kant muziek. Het is aan de bruiklenen uit Sun Ra-verzamelingen in Amerika en Europa te danken (ze worden alle met name genoemd) dat nu deze dubbel-cd verschijnt.

Vlak voor de beginjaren van zijn orkest, het Arkestra, was Sun Ra ook actief als arrangeur, coach en repetitor van doowop-groepen in Chicago. Die rol wordt in een tiental opnamen, inclusief repetities en demo's, spectaculair belicht.

Zanggroepen als The Nu Sounds en The Cosmic Rays leveren in 1955-'56 onder Sun Ra's leiding eersteklas close-harmonyzang, waarin de prachtig rauwe dissonanten voortekenen lijken van Sun Ra's latere vrijgevochten stijl.

Aanstekelijke voorbeelden zijn Gershwins A Foggy Day in London Town (een complete vertelling in 1:03 minuut), de zwierige latin-rock van Somebody's in Love en het uitbundige Daddy's Gonna Tell You No Lie, compleet met de tot meegalmen nodende onzin-syllaben (oe-waka-ka-oewaka) die bij de doowop horen.

De als leeuweriken zingende 'unknowns' zijn weer zonder aanwijsbare sporen in de muziekgeschiedenis verdwenen. Alleen The Cosmic Rays hebben volgens het uitvoerige cd-boekje ooit de voorpagina's gehaald, zij het met een macaber geval van moord en zelfmoord door hun flamboyante leadzanger. Dat The Qualities ooit een dergelijke tragedie beleefden lijkt onwaarschijnlijk: ook hun kerstlied It's Christmas Time bezit een oprecht naïeve charme, met die goeiige reus van een bas die in de diepte gezellig zit mee te brommen.

Een nieuwe tijd breekt aan als Sun Ra in 1957 gaat samenwerken met een zanger die zich Yochanan noemt. Yochanan is een echte wildeman (in de geest van Screamin' Jay Hawkins), die in de lekker ordinaire r & b van Muck Muck een flinke keel opzet. In Hot Skillet Mama is hij ondanks alle opwinding beter te verstaan: de zanger betoont zijn liefde aan een vrouw met 'hippopotamus lips', het figuur van 'an old bass fiddle' en een kin 'that hung down her knees.'

Het is deze Muppet-achtige zonderling (volgens het cd-boekje was hij in Chicago tot in de jaren tachtig zingend en schreeuwend op straat aan te treffen) met wie Sun Ra de eerste van zijn mystieke space chants opnam. Het was meteen raak: in The Sun Man bezingt Yochanan zichzelf als 'the man who flew all the way from the sun'. De 'space age vocalist' schakelt daarna over op de bezwerende toon van een zwarte priester: 'They thought I was dead/ They hung me by a long tree/ On the third morning I rose from the grave/ The stone was rolled away from the grave/ I came back/ I'm the One' Aan dergelijke gewaagde referenties zou Ra zich later niet meer wagen: voor Jezus kwamen symbolen uit de Egyptische mythologie en de science-fiction in de plaats.

The Singles bieden nog veel meer ontdekkingen, zoals de pure blues-kantjes op Ra's sublabel Repeto, die de zonnegod in 1968 vastlegde met de blueszanger Lacy Gibson ('recorded in Lacy Gibson's basement'), waarop bluesgrootheid Buddy Guy als ritmegitarist te horen is.

Op de tweede cd zijn fraaie staaltjes van Sun Ra's inventieve gebruik van de Moog- en Crumar-synthesizers te horen (in het rockende The Perfect Man knalt en ploft de Moog als een 'kosmische motorfiets' volgens Ra-kenner Robert L. Campbell), al zijn die stukken vooral interessant voor de gevorderde Ra-fan.

Zelfs die doowop-singles van The Cosmic Rays hebben nog niet het kleinste hitje opgeleverd. Maar dat was vast in overeenstemming met Sun Ra's Grote Plan, die immers altijd al verkondigde dat zijn werk pas 'over dertig jaar' zou worden gehoord. Met de verschijning van The Singles lijkt de tijd daar: met deze dubbel-cd zijn ook nu ook de zeldzaamste stukken in zijn oeuvre in kaart gebracht. Het past geheel in de Ra-logica dat uitgerekend de obscuurste opnamen zijn toegankelijkste muziek bevatten.

Sun Ra: The Singles. Evidence ECD 22164 (dubbel-cd).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.