Interview Kees Hulst en Esther Scheldwacht

Kees Hulst en Esther Scheldwacht over hun onverwachte liefde: ‘Ik wil niet dat mijn leven een taboe is’

Terwijl ze op het toneel een echtpaar speelden, werden Kees Hulst (66) en Esther Scheldwacht (50) verschrikkelijk verliefd. Verschrikkelijk, omdat beiden getrouwd waren. Nu spelen zij samen in Scheldwachts stuk Laatste paar dagen, over een liefde die niet gelegen komt.

Esther Scheldwacht en Kees Hulst Beeld Valentina Vos

Actrice en schrijver Esther Scheldwacht heeft voor het gesprek een soort beginselverklaring geschreven, die ze voorleest vanaf haar telefoon. Want praten is moeilijker dan schrijven, zegt ze. En waarover we zullen praten is even mooi als pijnlijk, en ligt bij een aantal dierbaren gevoelig. Maar, zegt Scheldwacht: ‘Ik wil niet dat mijn leven een taboe is, dat het niet hardop zou mogen bestaan.’

Dit zijn de feiten. Acteurs Kees Hulst (66) en Esther Scheldwacht (50) hebben een relatie. Ze werden verliefd op elkaar toen ze een voorstelling speelden over de dichter Leo Vroman en zijn vrouw Tineke (Hoe Mooi Alles, 2016), die hun leven lang samen bleven – hij speelde Leo, zij Tineke. ‘Ik werd verschrikkelijk verliefd’, leest Scheldwacht voor, ‘met de nadruk op verschrikkelijk.’ Verschrikkelijk omdat twee gezinnen werden opgebroken – Hulst en Scheldwacht verlieten allebei een partner waar ze al decennia mee samen waren.

Hulst en Scheldwacht

Kees Hulst (66) speelde bij o.a. Het Zuidelijk Toneel en Toneelgroep Amsterdam. In 2010 won hij de Louis d’Or voor de beste mannelijke hoofdrol voor zijn rol in Tirza naar de roman van Arnon Grunberg. Hulst is regelmatig te zien in films en televisieprogramma’s. Voor zijn rol als Hendrik Groen in Het Geheime Dagboek van Hendrik Groen maakt hij kans op een Gouden Kalf.

Esther Scheldwacht (50) werkte als actrice en theatermaker 25 jaar bij het RO Theater en is regelmatig te gast bij Het Nationale Theater. Scheldwacht maakte en schreef de bejubelde solo’s De Sunshine Show, Op een Mooie Pinksterdag en Helga Maria Baumgarten

Allebei hebben ze twee volwassen zoons (‘de vier godenzonen’, aldus Scheldwacht), die worstelen met de gevolgen van de breuk en de wending die het leven van hun ouders heeft genomen. En dat alles wordt overschaduwd door een nog grotere tragedie: het besluit, vorig jaar december, van de ex-vrouw van Hulst, de moeder van zijn kinderen, om een einde te maken aan haar leven. Hulst geeft aan over dat feit niet te willen praten. Alleen dit wil hij kwijt: ‘Ik wens tussen die twee dingen, onze relatie en haar dood, geen causaal verband te zien.’

Door de gevoeligheden wordt het gesprek onvermijdelijk een voorzichtig aftasten van wat wel en niet in de krant mag, wat publiek is en wat privé – in de theaterwereld is het verhaal nagenoeg bekend, maar dat is toch iets anders dan een landelijke krant.

Off the record

Hulst en Scheldwacht hebben geaarzeld of ze dit interview wel moesten doen, en vragen geregeld of iets ‘off the record’ mag. Dat ze het toch doen is hierom: in die verwarrende periode van verliefdheid, twijfel en verdriet schreef Scheldwacht een toneelstuk, Laatste Paar Dagen, over hoe de liefde onverwacht en ongepland kan binnenvallen. Het gaat over een stervende man en een verpleegkundige, gespeeld door Hulst en Scheldwacht zelf. Dat levert in hun omgeving heftige reacties op. Maar, zegt Scheldwacht: ‘Ik wil me niet hoeven verschuilen. Juist omdat we dit stuk nu spelen, ontkomen we er niet aan om het erover te hebben. Ik ben er klaar mee om confrontaties uit de weg te gaan, uit angst voor pijn. Pijn hoort erbij.’

Het ingewikkelde is: naast de pijn is er die enorme blijdschap, het geluk van elkaar gevonden te hebben. Hulst vertelt dat hij haar van meet af aan bij de repetities voor Hoe Mooi Alles zo’n prettige aanwezigheid vond. ‘Ik wist meteen dat zij bijzonder was.’ Ze wekte vertrouwen, zegt hij, samen spelen voelde vanzelfsprekend. ‘Ik had eerst niet eens door dat ik verliefd was, ik werd gewoon heel blij en vrolijk van haar aanwezigheid.’

Als het echtpaar Leo en Tineke Vroman waren er op toneel bovendien onvermijdelijk momenten van fysiek contact.

Scheldwacht: ‘Er is een scène in de voorstelling dat Leo even gaat liggen...’

Hulst: ‘Moeten we dat nou vertellen?’

Nee, is de conclusie. Maar Hulst wil wel dit nog zeggen: ‘Ik was er niet naar op zoek, maar de kleinste aanraking van haar bracht bij mij een revolutie teweeg.’

Het komt vaker voor dat tegenspelers een beetje verliefd op elkaar worden, zegt hij. ‘Je bekijkt elkaar onvermijdelijk door de bril van die personages.’ Het was de bedoeling dat die warme gevoelens na de tournee gewoon weer afgekoeld zouden zijn. ‘Maar dat gebeurde niet.’

Hulst ervaart een diepe, elementaire verwantschap met Scheldwacht, zegt hij: ‘Een gevoel dat heel ver teruggaat, naar je jeugd, of je puberteit. Het is alsof een verlangen uit die tijd alsnog werd ingelost. Alsof die tientallen jonge jaren worstelen met de liefde – afgewezen worden, je onbegrepen voelen, liefdesverdriet – in één klap werden goedgemaakt door haar aanwezigheid.’

Scheldwacht zegt dat hun liefde ‘helder en simpel’ voelt. ‘De omstandigheden, die maken het ingewikkeld.’ Maar de liefde was onontkoombaar. ‘Daarom gaat het nu nog steeds goed.’

Oorspronkelijk schreef ze Laatste Paar Dagen met de acteurs Tjitske Reidinga en Herman Gillis in gedachten. Maar uiteindelijk werd het onvermijdelijk dat ze de rollen zelf zouden vertolken. En dat, zegt Scheldwacht, is ondanks de gevoeligheden en de weerstand, gewoon ontzettend fijn. ‘Als ik met hem speel dan vergeet ik zelf dat ik aan het spelen ben. Over acteren wordt soms heel ingewikkeld en plechtig gedaan. Maar met Kees samen is het ontspannen en zorgeloos, en dat is bevrijdend. Er is niks heiligs aan.’ Speels en vrij voelt ze zich, zegt ze, en dat op haar 50ste. ‘Ik voel me weer 16. Nee, ik voel me méér 16 dan toen ik 16 was.’ 

Intensive care

Het idee voor het stuk ontstond nadat Scheldwacht een blog had gelezen van longarts Sander de Hosson. ‘Hij schreef over een oudere man die binnenkwam op de intensive care, en een jonge verpleegkundige die niet meer van zijn zijde week, en bij hem is gebleven tot zijn dood. Die situatie intrigeerde me: wat zou er tussen die mensen zijn gebeurd? Daar heb ik mijn fantasie op losgelaten. En ondertussen resoneerde mijn eigen twijfel mee. Dit stuk reflecteert mijn worsteling. Het is een tweespraak met mezelf.’

In het stuk verzorgt een verpleegkundige met de veelzeggende naam Engeltje Donderdag de oudere, stervende weduwnaar Rein Tas. Met zijn onstuitbare optimisme doet hij haar anders kijken naar haar leven en de keuzes die ze maakte, naar haar huwelijk en haar gezin. Ondanks de ‘slechte timing’ (zij getrouwd, hij stervende) wordt ze stapelverliefd. ‘Alsof ze plotseling licht gaf.’

Grappig genoeg is Rein Tas een personage dat sterk aan Leo Vroman doet denken, met zijn lichte, open levensinstelling; zijn nieuwsgierigheid en vrolijke rebellie tot op zeer hoge leeftijd. Maar let op: Tas moet zeker niet te makkelijk verward worden met Kees Hulst.

Hulst: ‘Ik mag dan de knuffelbejaarde van het Nederlandse volk zijn, je kan dit stuk niet één op één naar ons vertalen. Maar het bewustwordingsproces van Engeltje, die vraagtekens begint te zetten bij haar leven, loopt wel parallel aan dat van Esther in die tijd.’

Laatste Paar Dagen gaat over de vraag wat liefde is, over afscheid nemen, en over kiezen voor wat het leven je ongevraagd brengt, zoals Hulst en Scheldwacht zelf ook hebben gedaan. Wie de situatie kent, gaat sommige zinnetjes plots anders lezen. Zo zegt Engeltje op zeker moment, als ze Rein een sprookje vertelt dat op hun ontmoeting is gebaseerd:

‘De mensen uit hun omgeving verklaarden hen voor gek, het was een domme dwaling van haar, een vunzig vergrijpen van hem, dit kon nooit duren, dat was wat er werd gezegd.’

Ja, het luchtte op om dat te schrijven, beaamt Scheldwacht. ‘Ik heb dat ook echt zo ervaren. Ik werd van alle kanten gewaarschuwd, of voor gek verklaard. Mensen vonden mij opeens slecht en fout. Ze waren enorm kwaad of wilden niks van me weten. Daar moest ik ontzettend aan wennen.’

Hulst: ‘Esther kreeg meermaals te horen: Kees is Leo Vroman niet, hoor!’

Scheldwacht: ‘Maar ik ben niet gek. Omdat je een onverwachte keuze maakt, word je opeens anders bekeken. Dat is heel vreemd om mee te maken. Want zelf ben je gewoon nog wie je bent. Het is voor mij een belangrijke les om me van al die oordelen vrij te vechten.’

Is dit stuk dan in zekere zin ook een apologie? Een rechtvaardiging van hun keuzen? Scheldwacht: ‘Nou, het is wel een liefdesverklaring. Of beter gezegd: een liefdes-verklaren.’

Scheldwacht stelt zich in het stuk de vraag wat liefde precies is. En in het zoeken naar een antwoord, komt ook Leo Vroman weer om de hoek kijken.

‘Wat is het eigenlijk, liefde?’, vraagt Engeltje zich hardop af. ‘Is het iets wat je maar volhoudt tot je erbij neervalt? Is het een afspraak? For better and worse, in sickness and health?’

En Rein antwoordt: ‘Liefde is de woorden die je eraan geeft, dat wordt de betekenis die je eraan geeft.’ Liefde is verbeeldingskracht, zegt hij. ‘Het is wat je ervan maakt, wat je jezelf doet geloven.’

En dat is geen cynisme, maar eerder een ode aan de kracht van de fantasie. Of: hoe inleving werkelijkheid kan worden – wat Hulst en Scheldwacht in zekere zin ook is overkomen.

Eigen werkelijkheid

Hulst: ‘Leo Vroman zei: ‘Het maakt niet uit of je herinneringen waar zijn, als je er maar een goed verhaal van weet te maken.’ Oftewel: ieder mens creëert zijn eigen werkelijkheid. Dat gaat bij uitstek op voor de liefde. In de liefde zijn er honderdduizend waarheden, honderdduizend verhalen, en iedereen heeft gelijk.’ Hij denkt even na. Dan zegt hij: ‘Ik ben door de liefde aangeraakt, dat is míjn waarheid.’

In het stuk citeert Rein voor Engeltje een gedicht van Vroman. ‘Papier. Maar wel beschreven en wat nooit verdrinkt/ is de stem van mijn inkt voor jou overgebleven/ en die sijpelt maar één ding: ik hou van je, ik hou van je/ mijn dierbare vreemdeling.’

Van dit gedicht kregen Hulst en Scheldwacht van de dochters van Leo en Tineke Vroman na het overlijden van hun moeder een zeldzame facsimile-uitgave cadeau. De laatste regels ervan zijn ook de laatste regels van het toneelstuk; en die lezen als verweerschrift en wapenkreet ineen: ‘Kijk, dit heb ik wel geleerd: alles alles heeft waarde en geen soort liefde op aarde is ooit verkeerd.’

Laatste Paar Dagen is op tournee. De voorstelling speelt 5/10 in Apeldoorn en 6/10 in Purmerend. allesvoordekunsten.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.