Recensie Losing the Nobel Prize ****

Keating legt uit waarom de Nobelprijs de wetenschap dramatisch ontwricht: het creëert jaloezie, haat en nijd, en heel veel teleurstelling


Maandag 17 maart 2014 hielden onderzoekers van Harvard University een persconferentie waar ze aankondigden dat ze de geboorte van het heelal zagen met hun Bicep2-telescoop op de Zuidpool. Het nieuws was een wereldwijde sensatie. Vriend en vijand schreven dat een Nobelprijs de ontdekkers eigenlijk niet meer kon ontgaan. 

Astronoom Brian Keating van de Universiteit van San Diego maakte zich vooral kwaad omdat zijn naam niet prominent genoeg genoemd werd in het persmateriaal. Hij was immers de bouwer en bedenker van Bicep2 die het nagloeien van de oerknal had opgepikt.

Begin juni, nog geen drie maanden later, bleken de waargenomen wervelingen in het nagloeien van het heelal toch een illusie. Stof in de Melkweg veroorzaakte het signaal. De ontdekkers gingen af door de zijdeur. Weg Nobelprijs.

Brian Keating: Losing the Nobel Prize

W.W.Norton; 352 pagina’s; € 27,95.

In zijn boek Losing the Nobel Prize legt Keating  in detail uit waar het Bicep2-team de mist in ging, maar vooral ook waarom de Nobelprijs de wetenschap dramatisch ontwricht. De prijs zet onderzoekers tegen elkaar op. Veroorzaakt haast. Beloont individuen in plaats van groepen. Creëert jaloezie, haat en nijd, en heel veel teleurstelling. Hervormen, of afschaffen, is Keatings advies.

In het geval van de Bicep2-flater begint de ontsporing al bij de kwestie die het team wil oplossen: de sporen zien van de versnelde uitdijing vlak na de oerknal. Wie dat lukt, wint de hoofdprijs. Er is concurrentie van een tweede experiment, de internationale Planck-kunstmaan. Groter, rijker, maar ook logger. Dat project aftroeven is op zichzelf al verleidelijk.

En dat lijkt te lukken. Bicep2 ziet onverwacht sterke wervelingen. Om uit te sluiten dat het signaal van stof komt, leent het team stofgegevens die het concurrerende Planck-team een keer per abuis bij een lezing toont. Voorlopige gegevens, die later fout blijken.

In een wereld zonder Nobelprijs, denkt Keating, zou Planck de data gewoon hebben uitgeleend en hadden de teams samen de geboorte van het heelal ontdekt. Of niet. Nu maakte de afgang van Bicep2 een lelijke kras op de hele wetenschap. Zelfs Alfred Nobel zou zich omdraaien in zijn graf.

Brian Keating Foto University of California
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.