Recensie Groene Leugens

Kathrin Hartmann toont in een lange tirade de onzin van ethisch consumeren (vier sterren)

Dus je denkt dat je als consument goed bezig bent: je koopt duurzame koffie, tankt biodiesel, draagt jeans van gerecycled plastic. Met het idee dat je daarmee de aarde misschien niet redt, maar toch op zijn minst een stukje vooruit helpt. Ethisch consumeren voor een betere wereld, dat is de gedachte achter de ‘consumentendemocratie’, schrijft de Duitse auteur Kathrin Hartmann.

Het is een aantrekkelijk idee. Voor burgers omdat die hun consumptiepatroon niet wezenlijk hoeven te veranderen: je hoeft niet minder te consumeren, alleen ‘beter’. Voor overheden, omdat die de verantwoordelijkheid kunnen afschuiven naar consumenten. En voor bedrijven, omdat die kunnen doorgaan met waar ze goed in zijn: winst maken.

Maar het is gebaseerd op leugens, schrijft Hartmann. Sinds iedereen de mond vol heeft over duurzaamheid doen bedrijven er alles aan om zich een groen imago aan te meten. Shell investeert in windmolens, Nestlé (Nespresso) helpt koffieboeren in Zuid-Soedan, Unilever redt de wereld met zijn Sustainable Living Plan.

Het zijn volgens Hartmann allemaal vlaggen op even zovele modderschuiten. Want achter die groene façade gaan ontbossing, uitbuiting van arbeiders, kinderarbeid, landroof en de vervuiling van oceanen gewoon door.

Hartmann noemt als voorbeeld de internationale ‘Ronde Tafels’ voor rundvlees, soja en palmolie. In naam zijn die ervoor om duurzaamheid te bevorderen en de rechten van arbeiders te verbeteren. Maar ze worden gedomineerd door multinationals als Nestlé, Unilever, Bayer en Monsanto die zichzelf boterzachte criteria opleggen, die ook nog nauwelijks worden gecontroleerd.

Groene Leugens is geschreven als een lange tirade waarin Hartmann niets of niemand spaart. Ook niet natuurorganisaties zoals het Wereldnatuurfonds die door hun deelname aan de ronde tafels hopen invloed uit te oefenen van binnenuit. In de praktijk dienen ze vooral om die overleggen een groen sausje te geven. Zodra de eisen te serieus dreigen te worden, haakt het bedrijfsleven af.

Intussen liggen de winkels vol met zogenaamd duurzame producten. ‘Het kapitalisme lijft het protest in en maakt er koopwaar van’, schrijft Hartmann. De burger heeft zijn politiek engagement vervangen door consumeren met een rein geweten.

De wezenlijke vraag is volgens Hartmann niet of de Nespresso cupjes beter gerecycled kunnen worden, maar of de wereld niet beter af zou zijn zónder Nespresso: boegbeeld George Clooney krijgt tien keer zoveel gage als Nespresso uittrekt voor hulp aan arme boeren. ‘Maar zulke vragen worden in de duurzaam gecertificeerde geavanceerde consumptiemaatschappij niet gesteld’, schrijft zij bitter. Om dat te veranderen is geen consumentendemocratie nodig, maar een revolutie.

Kathrin Hartmann: Groene Leugens – Duurzaamheid als verkooptruc

Atlas Contact; 237 pagina’s; € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.