Review

Karl Ove Knausgård wroet in het leven

In een nieuwe reeks, De vier seizoenen, wroet Karl Ove Knaus gård in het leven. De schrijver tast naar de wereld buiten zichzelf in stukjes over adders, rubberlaarzen, kwallen, schaamlippen en nog veel meer.

Schrijven houdt in wat bestaat uit de schaduw te halen van wat we weten', schreef Karl Ove Knausgård in Vader. 'Daar draait het om bij het schrijven. Niet om wat daar gebeurt, niet om wat voor handelingen zich daar ontvouwen, maar om het dáár op zich.'

Het alledaagse, dat wat we denken te kennen en waar we om die reden weinig aandacht aan besteden: deze passage, uit het eerste deel van Knausgårds beroemde zesdelige Mijn strijd-reeks, benadert de essentie van zijn schrijverschap. In Mijn strijd observeerde de Noor zijn leven als zoon, echtgenoot en vader, en alle banale handelingen die daarbij horen, zoals boodschappen doen en schoonmaken, met dezelfde aandacht en vorsende blik als wanneer hij de grote literatuur die hem heeft gevormd beschrijft.

Het is de reden waarom hij heeft aangekondigd niet meer geïnteresseerd te zijn in fictie: hij vindt de essentie niet in het verhaal, in de handeling. Knausgård wil dieper tot het leven doordringen, in wat het werkelijk betekent om mens te zijn. Dat vindt hij niet alleen in (andermans) poëzie en filosofie, maar ook en vooral in het aanschouwen van het gewone.

Karl Ove Knausgård

Herfst

Vertaald uit het Noors door Marin Mars.

De Geus; 288 pagina's; euro 19,99.

Fictie

Zijn nieuwe project, de vierdelige reeks De vier seizoenen, moet tegen die achtergrond worden begrepen. Het eerste deel, Herfst, is nu in vertaling van Marin Mars verschenen, met dromerige illustraties van Vanessa Baird. Waar hij in Mijn strijd honderden pagina's kon vullen met gedachten over één onderwerp - een jeugdherinnering, Hitler - bestaat Herfst uit korte impressies van drie of vier pagina's, beschrijvingen van voorwerpen als conservenblikken, fenomenen als koorts. Een lexicon van het leven, opgedragen aan Knausgårds (toen nog) ongeboren dochter Anne. 'Ik wil jou de wereld laten zien, zoals ze is, rondom ons, de hele tijd. Alleen door dat te doen, krijg ik er zelf oog voor', schrijft hij in de inleiding van Herfst, in zijn directheid en eenduidigheid eigenlijk de minst interessante tekst in de bundel.

Voor wie de ruwe bakstenen van Mijn strijd een voor een heeft verslonden, duurt het even voor Knausgård je te pakken heeft met de essayettes in Herfst. Steeds als hij iets interessants op het spoor is, laat hij je weer los. Over plastic tassen: die hebben 'iets onaantastbaars, ze bevinden zich als het ware overal buiten, ook buiten de tijd en zijn onverbiddelijke modaliteit'. Hij bekijkt een tas, probeert zich ertoe te verhouden, merkt iets op over sterfelijkheid, en daar eindigt het dan. Snapchat-stukjes.

Maar gaandeweg vindt hij zijn vorm: niet alleen in de verrassend uiteenlopende keuze van onderwerpen (adders, rubberlaarzen, schaamlippen), maar vooral in de verbanden die hij legt, in de abstrahering van het materiële tot iets essentieels en diep menselijks, opgetekend in een onpretentieuze toon die dit keer wegblijft van het confessionele. De schrijver wroet in het leven tot hij een kern ontwaart. De oorsprong van het leven heeft dan ook zijn bijzondere belangstelling, en wat we daarvan nu nog kunnen zien, zoals kwallen.

Of hij vraagt zich af waarom hij het zo fijn vindt om het huis te kalken en brood te bakken. 'Het gevoel in de wereld te zijn en er deel van uit te maken. Begrijpen dat je iets aanraakt wanneer je iets aanraakt. Niet alleen maar kijken, niet alleen maar denken, maar aanraken.' De schrijver die we in zijn eerdere werk hebben leren kennen als iemand die opgesloten zit in zichzelf, in zijn schaamte en sentimentaliteit, tast in deze stukjes naar de wereld buiten zichzelf, en probeert de grens tussen binnen- en buitenwereld op te heffen. In de beste passages lukt hem dat, waardoor je nooit meer hetzelfde naar flessen of braaksel kijkt.

Illustratie van Vanessa Baird uit Herfst van Karl Ove Knausgård.Beeld Vanessa Baird
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden