interview Karina Canellakis

Karina Canellakis gaat haar eerste eigen orkest, het Radio Filharmonisch Orkest, dirigeren

Karina Canellakis. Beeld Chris Christodoulou

Hoe dirigent Karina Canellakis (ooit assistent van Jaap van Zweden) zich heeft voorbereid op haar nieuwe baan? ‘Niet.’

We hadden Karina Canellakis (38) een belofte gedaan. Toen de Volkskrant in mei vorig jaar het nieuws bracht dat zij de eerste vrouwelijke chef-dirigent van een professioneel orkest in Nederland zou worden, ging het bericht vooral over dat ene onderscheidende aspect dat niets met muziek te maken heeft: dat ze een vrouw is.

Bloedirritant natuurlijk, als je met niets anders bezig bent dan met partituurstudie, het managen van musici, met klank, en dat journalisten je vervolgens steeds vragen hoe dat nou is, om ‘als vrouw’ op de bok te staan. Dus stelden we voor om die zaak nou eens te negeren.

Want voor Nederland mag het dan historisch zijn, Nederland is niet haar land, al heeft de Amerikaanse dan sinds deze zomer haar appartement in New York verruild voor een woning in Amsterdam. Voor Canellakis, die zaterdag in het Concertgebouw wordt geïnaugureerd bij het Radio Filharmonisch Orkest, is de betrekking om een andere reden een mijlpaal. Het Radio Filharmonisch wordt haar eerste eigen, vaste orkest als dirigent.

‘Ik zal nooit ‘ja’ zeggen tegen een stuk waar ik niet écht van hou.’ Beeld Chris Christodoulou

Kijken en luisteren

Hoe heeft ze zich hierop voorbereid? ‘Niet’, zegt ze in een koffiezaak in Amsterdam. ‘Ik ben het afgelopen jaar veertig weken op pad geweest, elke week in een andere stad. Ik heb ook geen dirigenten gebeld om advies in te winnen over hoe je dat nou doet, chef zijn. Ik heb als violist in orkesten genoeg van binnenuit gezien.

‘Ik wil in het begin vooral kijken en luisteren, ik heb geen plannen om alles om te gooien. We moeten gewoon samen met de muziek aan de slag gaan. Bovendien: als chef ben ik straks tien weken bij het orkest, we moeten mijn invloed dus ook niet overdrijven. Over programmavoorstellen heb ik natuurlijk wel veel contact, maar daarin heb ik geen doorslaggevende stem. We zijn een radio-orkest, er zijn veel mensen die wat te zeggen hebben, en dat is goed.’

Welke kant wil ze op, qua repertoire? ‘Ik wil me nergens op vastpinnen. Ik speel alles wat ik mooi vind, behalve Claudio Monteverdi (schreef geen muziek voor orkest, red.). Ik zal nooit ‘ja’ zeggen tegen een stuk waar ik niet écht van hou.’ Favoriete componisten dan? ‘We studeren nu de Tiende symfonie van Sjostakovitsj, dan zeg ik Sjostakovitsj. Het is maar net waarmee ik bezig ben.

‘Ik ben net terug uit Stockholm, waar ik de eerste akte uit Die Walküre van Wagner heb gedirigeerd. Ik ben geobsedeerd door Wagner. Opera is fijn, omdat je dan een langere periode met een stuk bezig kan zijn, een week of zes.’

‘Ik heb als violist orkesten genoeg van binnenuit gezien.’ Beeld Chris Christodoulou

Ongepland verliefd

Ze werd ongepland verliefd op het Radio Filharmonisch toen ze in maart 2018 een programma dirigeerde met onder meer de Zevende van Beethoven. ‘Iedereen was zo aardig, gretig, maar ook geïnteresseerd in wie ik was en wat ik deed. In de pauzes had ik het met de musici over de stukken. Soms voelt het alsof er een muur tussen de dirigent en het orkest staat, dat had ik hier helemaal niet.’

De liefde bleek wederzijds, en Canellakis werd direct daarna gevraagd om chef te worden. Dat een dirigent al na één concert voor zo’n positie wordt gestrikt, is ongebruikelijk. Ze heeft het orkest sindsdien niet meer geleid. Wel was er tussendoor nog een ontmoeting, in april, om een soort elftalfoto te maken met de musici in het Concertgebouw. ‘Heel raar was dat. Op dat podium staan zonder muziek te mogen maken, dat is wreed, hoor.’

Canellakis groeide op in de Upper West Side in Manhattan. Moeder pianist, vader dirigent, haar jongere broer cellist. Zij begon op de viool. ‘De een studeerde in de ene kamer, de ander in de andere. De muren waren heel dun, je moest elkaar zien te negeren. De eettafel lag altijd bezaaid met partituren.’

Ze studeerde viool aan het Curtis Institute in Philadelphia en werd in 2005 toegelaten tot de academie van de Berliner Philharmoniker. Daar speelde ze onder de groten der aarde. Het was de toenmalige Berlijnse dirigent Simon Rattle die haar aansprak. Hij had een gerucht gehoord dat Canellakis een zomercursus dirigeren volgde. Moest ze daar niet gewoon voor gaan?

Violist

Hoewel ze geen tijd meer over heeft voor concerten als violist, neemt ze haar viool nog steeds mee op reis. ‘Ik zou nooit kunnen stoppen. Soms heb ik het nodig om in een donkere kamer Bach te spelen, alleen. Ik mis het wel om zelf klank voort te brengen.’

Ze speelde vervolgens nog in het Chicago Symphony Orchestra, ook niet mis. Maar in 2011 zette ze dan toch de stap. Ze werd toegelaten tot de dirigentenklas van de prestigieuze Juilliard School of Music in New York. Via het Dallas Symphony Orchestra in Texas, waar ze assistent werd van Jaap van Zweden, kreeg ze de reputatie van ideale invaldirigent die last-minute concerten tot een goed einde brengt.

Voor hoeveel orkesten ze de afgelopen vijf jaar heeft gestaan? Ze heeft niet geteld. Tientallen. Ze kijkt uit naar haar eigen orkest, naar net iets minder weken per jaar op pad hoeven zijn. ‘En naar spelen in de ZaterdagMatinee (de serie met veel nieuwe muziek, red.). Ik kan je niet vertellen hoeveel partituren ik de afgelopen jaren heb geopend waarin staat: aangevraagd of opgedragen aan de ZaterdagMatinee. Dat is echt een uniek, belangrijk instituut. Het is prachtig om aan die cultuur van nieuwe muziek bij te kunnen dragen.’

Karina Canellakis leidt het Radio Filharmonisch Orkest in werk van Beethoven, Sebastian Currier en Sjostakovitsj op 12/10, Concertgebouw, Amsterdam. Het wordt om 14.15 uur live uitgezonden op Radio 4.

Lees verder

Hoe was Canellakis’ eerste concert met het Radio Filharmonisch Orkest? Haar energie en felheid bij Beethoven wezen op de invloed van ‘meester’ Jaap van Zweden.

Vrouwelijke dirigenten zijn bezig aan een opmars. Maar er zijn meer trends: dirigenten worden op steeds jongere leeftijd vastgelegd, soms al na één concert. Een verklaring.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden