Karel Appels 'truc' werd 'slordigheid'

Het moet een medewerker van transportfirma Gerlach zijn geweest, die vorig jaar april tijdens het dagelijkse laden en lossen van kunst bij het Stedelijk Museum in Amsterdam gewag maakt van 'een truc van Karel Appel'....

Uit het inmiddels vuistdikke gemeentedossier en gesprekken met betrokkenen rijst het beeld op van een aaneenschakeling van misverstanden. De pikante opmerking - multimiljonair Appel (81) heeft samen met Fuchs de Nederlandse fiscus voor een habbekrats getild - bereikt al snel het bureau van Stevijn van Heusden, zojuist benoemd tot hoofd van dienst van het Stedelijk Museum.

Van Heusden hoort dat het gaat om vier schilderijen en een zwaar bronzen olifantenbeeld. Door Appel gemaakt in zijn Cobra-periode en door de kunstenaar in februari 2002 in bruikleen gegeven aan het Stedelijk.

Tot Van Heusdens verbazing zijn de vijf objecten in het museum onvindbaar. Navraag leert dat de werken zich evenmin bevinden in de depots van het in transport en opslag van kunst gespecialiseerde Gerlach. Bij Gerlach krijgt Van Heusden naar waarheid te horen dat de zending in februari is afgeleverd op het Amsterdamse huisadres van Karel Appel

Van Heusden krijgt een onaangenaam gevoel en overlegt informeel met een bevriende relatie, eveneens hoofd van dienst bij de gemeente Amsterdam. Deze ambtenaar adviseert Van Heusden om eens te gaan praten met het hoofdstedelijke Bureau Integriteit. Amsterdam voert immers sinds kort een 'actief integriteitsbeleid' en wellicht dat het nieuwe hoofd van dienst van het Stedelijk daar kan horen hoe hij die kwestie met de Appels moet aanpakken.

Het is inmiddels zomer. Artistiek directeur Fuchs en zakelijk directeur Van Heusden zien elkaar nauwelijks, vanwege vakantie, zakelijke reizen of de Tour de France (Van Heusden). Daarom laat Van Heusden bij zijn collega Fuchs een lijstje met aandachtspunten achter, zaken die snel moeten worden geregeld, onder meer die zaak met Karel Appel.

Het is bizar, maar als Fuchs op Van Heusdens lijstje de naam Karel Appel leest, denkt hij niet aan die vijf objecten-in-bruikleen, maar aan tien bronzen beelden, die Appel eerder in het jaar aan het Stedelijk heeft geschonken. Die beelden bevinden zich bij een gieterij in het Italiaanse Toscane en moeten naar Amsterdam. Om technische redenen blijkt er geen plaats in het museum.

Er ontstaat verwarring. De beelden gaan uiteindelijk naar Gerlach, waar Appel honderden werken heeft opgeslagen.

Van Heusden heeft inmiddels advies ingewonnen bij het Bureau Integriteit. Fuchs is op de hoogte. Hij beseft nu bovendien dat het om die vier schilderijen en het olifantenbeeld gaat. Hij realiseert zich tevens dat hij in februari een fout heeft gemaakt.

Nadat Appel de vier objecten in bruikleen had gegeven, had Fuchs de deal onmiddellijk administratief moeten laten vastleggen. De fax, die hij zijn secretaresse naar Gerlach had laten sturen om de vijf objecten belastingvrij uit het douanedepot op Schiphol te halen, was onvoldoende.

Fuchs denkt op dat moment dat de kwestie zich vanzelf zal oplossen, zodra Karel Appel en echtgenote Harriet de Visser weer terug zijn in Nederland. De twee bevinden zich van maart tot augustus in New York.

Op 12 augustus 2002, een cruciale datum in het inmiddels vuistdikke dossier, belt Van Heusden naar Engeland, naar het vakantiehuis van Fuchs. Of hij zo snel mogelijk contact wil opnemen met wethouder Hannah Belliot van Cultuur.

De wethouder reageert laconiek. Fuchs hoeft zich niet te melden op het stadshuis. Als hij maar belooft zo snel mogelijk iets op schrift te hebben, getekend door Karel Appel.

Dat blijkt verrassend eenvoudig. Vanuit zijn vakantieadres merkt Fuchs dat het New-Yorkse faxnummer van Appel is veranderd. Hij belt naar kantoor voor het juiste nummer en hoort van een medewerkster dat Appel zojuist is teruggekeerd uit Amerika. Sterker, Karel Appel bevindt zich in het Stedelijk Museum! Niet zo gek, gezien de gewoonte van de kunstenaar om na elk langdurig verblijf buitengaats even poolshoogte te nemen in Nederlands beroemdste museum voor moderne beeldende kunst.

De meester begrijpt het probleem direct. Op verzoek van Fuchs stelt hij een verklaring op, waarin hij bevestigt dat de vijf objecten in bruikleen zijn gegeven aan het museum. De verklaring eindigt met een excuus. Appel betoont spijt dat door 'een slordigheid' zijnerzijds problemen zijn gerezen. De schilderijen had hij in februari thuis laten bezorgen om ze aan de wand nog eens goed te kunnen bekijken. Kort daarna vertrok hij naar de VS en verzuimde hij de objecten naar het Stedelijk te laten transporteren.

Fuchs, Van Heusden en Appel dachten dat met deze verklaring de kous af zou zijn. Een misvatting. Even later, op 26 augustus, laat burgemeester Cohen zelve weten de zaak van zijn wethouder te hebben overgenomen. Hij heeft het Bureau Integriteit opgedragen een breder onderzoek uit te voeren.

Fuchs wordt de maanden daarna op het stadhuis verhoord door twee speurneuzen van het Bureau Integriteit. Ondertussen, de buitenwacht weet van niets, geeft hij deftige interviews over zijn besluit om na tien jaar het Stedelijk Museum te verlaten.

Dinsdag 18 maart 2003. Burgemeester Cohen laat Fuchs weten dat een officieel afscheid er mogelijk niet inzit. De FIOD is ingeschakeld, de douane, en mogelijk zelfs het Openbaar Ministerie.

Afgelopen week, op donderdagavond, valt het doek. Fuchs wordt op zijn mobieltje gebeld in Wenen. De boodschap van burgemeester Cohen is duidelijk: 'Uw officiële afscheidsfeest is tot nader order uitgesteld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden