Boekrecensie Zonder Liefde

Karakters zijn flets en oninteressant en motieven ver te zoeken. Stefan Brijs laat zich niet van zijn best kant zien ★★☆☆☆

Stefan Brijs laat zich niet van zijn beste kant zien in zijn nieuwe roman Zonder liefde. Twee saaie types beleven samen een genoeglijke tijd. Maar waarom we daarover moeten lezen?

Stefan Brijs. Beeld Diego Franssens

Vriendschap tussen mannen en vrouwen is een illusie. Een van de twee wil stiekem altijd meer. Seks, meestal. Het is een kortzichtige aanname, waarvan het tegendeel vaak genoeg wordt bewezen, maar zoals met elk cliché: er zal wel weer een kern van waarheid in zitten. In elk geval is het fenomeen man-vrouwvriendschap interessant om te beschrijven, moet Stefan Brijs (1969) hebben gedacht. In zijn vijfde roman Zonder liefde raken Paul en Ava bevriend. Wat hen in elkaar aantrekt, is vooral hun beider ellende in de liefde: Ava woont weer bij haar moeder omdat ze weg is bij haar vriend, Paul is depressief nadat zijn vrouw hem heeft verlaten.

De vriendschap neemt meteen een vlucht, met etentjes, platonische logeerpartijtjes en lange wandelingen. Het gaat dus dieper dan alleen de gedeelde smart. Zijn er toch stiekeme verlangens naar meer? Eén keer brengt Paul het bij Ava te berde: ‘Vind je dat ook niet jammer? Dat het gebrek aan seks tussen ons een relatie in de weg staat? Voor het overige zijn we yin en yang…’ Ava wuift het weg en daarmee is de kous af. Dat Brijs ervoor kiest niet alsnog die seksuele kaart te spelen is verfrissend – vrienden zijn gewoon vrienden – maar voelt ook als een gemiste kans. Viel hier niet juist iets te onderzoeken?

Problematischer is dat de vriendschap waar het allemaal om draait niet overtuigend is. Uit niets blijkt dat Paul en Ava echt affiniteit met elkaar hebben, of het moeten de zouteloze zinnetjes zijn waarin Paul zich uitdrukt: ‘We hebben uitvoerig gepraat die avond.’ ‘We voerden dan vaak onze intiemste gesprekken.’ ‘Niet één keer moesten we dan zoeken naar een onderwerp om het gesprek gaande te houden.’ ‘We proestten het uit.’ ‘We hielden elkaar in evenwicht.’ Eén keer hebben Paul en Ava een meningsverschil, maar: ‘Voor het overige beleefden we samen een genoeglijke tijd.’ Een genoeglijke tijd? Dat klinkt alsof de verplichte visite aan de schoonfamilie nog best meeviel.

Stefan Brijs: Zonder Liefde Beeld Atlas Contact

Verpletterend gezapig

Daarbij komt dat Paul en Ava – beiden nog geen 30 – welhaast bejaard lijken, behept als ze zijn met een verpletterende gezapigheid. Ze hebben geen vrienden, doen geestdodend of vervelend werk, gaan vroeg naar bed, klagen over lawaai, wonen het liefst afgelegen, hebben geen bijzondere toekomstplannen, lopen nog maar een rondje met de hond. Zelfs hun liefdesverdriet is saai. Er valt maar weinig begrip op te brengen voor Pauls eindeloze kniezen over zijn ex – een typisch naar mens dat niet van orale seks houdt, nog geeneens Dostojevski heeft gelezen en ervandoor gaat met een ordinaire sportleraar in een ordinair sportwagentje. Waarom de breuk op Paul toch zo’n verpletterende indruk heeft gemaakt, blijft onbekend; onderliggende motieven lijken er simpelweg niet te zijn, ook niet bij Ava, die het juist benauwd krijgt van stabiele relaties. De karakters zijn zó weinig uitgediept, en daardoor zo flets en oninteressant, dat je nooit de klik voelt, noch mét hen, noch tussen hen.

De hele roman lang blijf je hopen dat er nog iets wonderlijks opduikt, zoals een raar kind dat wil vliegen (Arend, 2000), een gekloonde drieling (De engelenmaker, 2005) of een brief uit de loopgraven (Post voor mevrouw Bromley, 2011). Met die romans maakte Brijs furore en liet hij zien dat hij opwindend en literair kan schrijven, met als inzet niets minder dan leven en dood. De vraag is wat er in Zonder liefde nou eigenlijk op het spel staat. Nergens wordt deze roman meer dan het verslag van een futloze vriendschap tussen twee mensen wier lot bij de lezer niets anders losmaakt dan de schouders, die langzaam worden opgehaald.

Stefan Brijs: Zonder liefde 

Atlas Contact; 221 pagina’s; € 22,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden