Karakters in ‘Niemandsverdriet’ leven niet

Een voorstelling over de gruwel van de oorlog, op locatie gespeeld in een kazerne. Op die slimme gedachte kwam Toneelgroep Oostpool bij de planning van het nieuwe toneelstuk van huisschrijver Peer Wittenbols, Niemandsverdriet....

In een tijd waarin oorlogsbeelden de kranten en televisie domineren, laat Wittenbols die actualiteit voor wat hij is en grijpt terug op de geschiedenis. Hij laat in Niemandsverdriet drie slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog in een hospitaal samenkomen.

Het stuk wordt gespeeld in de Menno van Coehoornkazerne in Arnhem, een mooi desolate plek. Lange gangen, hoge zalen – met enige fantasie valt hier een veldhospitaal voor te stellen.

Dit door Rob Ligthert geregisseerde locatietheater valt uiteen in drie delen, waarbij het publiek steeds naar een andere ruimte wordt gevoerd. In deel één zien we de drie patiënten in hun meest deplorabele toestand – als half doden worden zij opgelapt.

Deel twee speelt zich af in de ziekenzalen waar tussen de drie een soort van vriendschap ontstaat en in het slotdeel belanden we in een tuinachtige omgeving, met plantenkas en turfmolm. Hier wordt de balans opgemaakt en afscheid genomen – van elkaar, en voor een van hen ook van het leven.

Tussen de drie fungeren de dokter en verpleegster als trait-d’union. De dokter staat voor de klinische medische wetenschap, de verpleegster is echt een zuster van barmhartigheid. Een ongeneeslijk zieke patiënt wil zij uit zijn lijden verlossen door hem een flinke dosis morfine toe te dienen – een vorm van euthanasie waar de dokter niets van wil weten.

Zo construeert Wittenbols zijn stuk langs twee lijnen. Langs de ene lijn zien we drie nagenoeg gebroken mensen die voldoende veerkracht hebben om weer op te krabbelen. Na het oorverdovende oorlogslawaai lukt het hen de stilte te omarmen. In lijn twee gaat het over de ethiek van de medische wetenschap, en de manoeuvreerruimte daarin.

Twee belangwekkende thema’s, maar beide zijn in deze voorstelling onvoldoende uitgewerkt, en ook te schetsmatig. De drie patiënten (gespeeld door Herman Bolten, John Buijsman en Juul Vrijdag) komen in het stuk als personage weliswaar tot leven, maar als karakter nauwelijks. De één moet na ernstig hersenletsel weer leren praten, de ander hoest de longen uit zijn lijf, de derde is weduwe geworden en bijna apathisch. De dokter en verpleegster worden gespeeld door Ad Knippels en Maureen Teeuwen, en ook deze rollen blijven steken in stereotypen.

Wittenbols heeft zich bewust verre gehouden van de actualiteit en heeft onder geen beding realistisch drama willen schijven. Daar valt in deze verwarrende tijden wat voor te zeggen, maar met deze vaag poëtische toneeltekst biedt hij te weinig houvast en geen verrassend inzicht in het menselijk vermogen tot wederopstanding.

Niemandsverdriet is goedbedoeld en liefdevol gemaakt theater, maar uiteindelijk onbevredigend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden