Karakter van vlootschouw beste stukken van het jaar gaat verloren

Amsterdam Blijdschap volop dit weekend bij een aantal Nederlandse en Vlaamse theatergroepen. Toneelgroep Oostpool stuurde meteen een persbericht de wereld in: ‘Van de brug af gezien geselecteerd voor het Theaterfestival’....

Hein Janssen

Die trots is overigens terecht. Over dieren is een eigenzinnige voorstelling van de jonge regisseur Suzanne Kennedy over vrouwen, onderdrukking, escortservice en porno. Dat juist die voorstelling is geselecteerd en niet grote Nationale Toneel-producties als De Kersentuin en Tirza is wat dat betreft illustratief voor de keuze van de jury dit jaar.

Die keuze kent namelijk twee kernbegrippen: theater moet verontrustend zijn (lees maatschappelijk geëngageerd), maar tegelijk ook uitbundig. Dat wil zeggen dat aan die soms loodzware thematiek op buitengewoon theatrale wijze uiting moet worden gegeven.

Van juryvoorzitter Adelheid Roosen mag je ook niet anders verwachten dan dat theater verontrustend en uitbundig moet zijn. Gaandeweg het seizoen heeft haar jury besloten tien voorstellingen te kiezen die allemaal gaan over klein en groot menselijk leed, afgezet tegen de grote wereldproblematiek. Verhalen over hoe oorlog, onderdrukking, uitsluiting, migratie en benauwde familierelaties fnuikend kunnen zijn.

Niet de beste
Roosen noemt die tien producties terecht niet de beste van het seizoen. In het verleden gebruikte het festival zelf vaak het etiket ‘belangwekkend’ om de selectie te duiden. Het geeft aan dat het Nederlands Theater Festival, zoals de naam intussen officieel luidt, tamelijk ongrijpbaar is.

Het festival toont ieder jaar in september een selectie van tien tot twaalf voorstellingen die, ja, die wat eigenlijk? Die de beste zijn? Of de mooiste, de belangrijkste, de meest geëngageerde? En wie bepaalt dat eigenlijk?

Dat wordt dus bepaald door een ieder jaar wisselende jury van theaterdirecteuren, journalisten en dramaturgen, aangevoerd door een min of meer bekende Nederlander met een passie voor theater. Vorig jaar koos een jury onder leiding van Clairy Polak (VARA, Nova) voor een no-nonsensepakket van de mooiste, leukste en beste voorstellingen – niks geen rode draad of overkoepelend thema.

Mallotige selectie
Het jaar daarvoor was Raoul Heertje juryvoorzitter en hij ging er prat op dat hij tot dan toe nauwelijks naar het theater ging. Dat leverde al met al een even eigenzinnige als mallotige selectie op van locatie- en ervaringstheater, waarvan in een aantal gevallen nog nooit iemand had gehoord.

Wel spannend natuurlijk, maar dat is het Festival aan de Werf in Utrecht ook.

Hoe anders is dat in Duitsland, waar op dit moment Theater Treffen plaatsheeft, de vlootschouw van het grote Duitse theater met daarin de tien allerbeste voorstellingen van het afgelopen seizoen. Gekozen door een doodernstige vakjury van theatercritici, die overigens dit jaar ook koos voor met name geëngageerd theater. Maar wat opviel was dat het engagement in Berlijn bijna perfect samengaat met artistieke kwaliteit. Theater Treffen brengt behalve theater om over na te denken ook brutale regisseurs, een imposante vormgeving en geweldige acteurs, tot in de kleinste rollen aan toe.

Acteerprestaties
Op de artistieke kwaliteit van een aantal producties in het Theater Festival 2010 valt hier en daar nogal wat af te dingen. Met name de acteerprestaties in voorstellingen als Elf Minuten van Noord Nederlands Toneel (over prostitutie), Branden van het Ro Theater (over oorlogstrauma’s) en Underground van NTGent (over de kredietcrisis) zijn op z’n zachtst gezegd uitermate wisselvallig.

Theater maken, en dus ook acteren, is een vak. Dan kun je wel doodleuk acteurs van de straat halen of uit andere vakgebieden omdat dat de authenticiteit ten goede komt, maar de kwaliteit wordt dan ondergeschikt gemaakt aan het engagement.

Misschien is dat wel de kern van het Nederlandse theater van dit moment: een teveel aan goede bedoelingen, en te weinig aan schoonheid.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden