Kapen online-identiteit is onderschat probleem

Kinderombudsman Marc Dullaert stelt een onderzoek in naar privacyschending van kinderen op sociale netwerken. Volgens hem moeten de sociale media werken aan hun zelfreinigend vermogen. Als ze dat niet voldoende doen, moet er een onafhankelijke waakhond komen die bedrijven als Facebook en Twitter op de vingers kan tikken.

Aanleiding voor het onderzoek van de Kinderombudsman is een noodkreet van stichting Mijn Kind Online, die vier jonge slachtoffers van online-identiteitsdiefstal bijstond. Beeld anp

Aanleiding voor het onderzoek van de Kinderombudsman is een noodkreet van stichting Mijn Kind Online, die vier jonge slachtoffers van online-identiteitsdiefstal bijstond. 'Toen ik een voorbeeld van dergelijk misbruik hoorde, was ik ronduit geschokt', zegt Dullaert. 'Ik ga onderzoeken hoe dit mogelijk was en hoe zoiets in de toekomst kan worden voorkomen.'

Het voorbeeld van Mijn Kind Online gaat over de nu 13-jarige jongen Freek (een gefingeerde naam). Hij maakte eind 2012 een Twitteraccount aan om met vrienden en familieleden te kunnen communiceren. Een paar weken later circuleerde zijn foto plots op internet. Niet alleen op sociale media als Facebook en Tumblr, ook op buitenlandse websites.

'Hij moet dood'
Het karakteristieke uiterlijk van Freek - hij kijkt scheel en heeft sproeten - werd onderwerp van internationale spot. Zijn gezicht werd op afbeeldingen en in filmpjes gemonteerd. 'Daarbij stonden teksten als: Deze jongen had nooit geboren mogen worden, en: Hij moet dood', zegt Remco Pijpers, directeur van Mijn Kind Online. 'Ik heb nog nooit eerder zoiets meegemaakt.'

De ouders van Freek waren ten einde raad toen de internetbedrijven niet reageerden op verzoeken de foto's offline te halen. Zelfs nadat moeder Linda liet weten dat ze het hoofd van haar zoon boven het lichaam van naakte vrouwen zag gemonteerd, kwam er geen reactie. Ze vond het verschrikkelijk, maar andere internetters smulden ervan. Tienduizenden mensen wereldwijd volgden de karikatuur van Freek op de voet.

 
Het geval van Freek is extreem, maar het legt wel bloot hoe moeilijk het is om hiertegen op te treden. Als het om kinderporno gaat is het binnen enkele uren verwijderd, gaat het om online-identiteitsdiefstal dan is het kennelijk geen prioriteit
Remco Pijpers, directeur van Mijn Kind Online

Toen de ouders van Freek aangifte wilden doen, weigerde de politie die in eerste instantie op te nemen. Uiteindelijk lukte het bij een politiebureau in een andere stad alsnog. Met behulp van Mijn Kind Online slaagden ze er bovendien in veel foto's en filmpjes te laten verwijderen. Maar zelfs nu, een jaar later, duiken de ongewenste alter ego's van Freek nog geregeld op.

Moeilijk tegen op te treden
'Het lukt bedrijven als Facebook en Google maar niet om Freeks foto uit te bannen', zegt Remco Pijpers, directeur van Mijn Kind Online. 'Het geval van Freek is extreem, maar het legt wel bloot hoe moeilijk het is om hiertegen op te treden. Als het om kinderporno gaat is het binnen enkele uren verwijderd, gaat het om online-identiteitsdiefstal dan is het kennelijk geen prioriteit. Het is tijd om hierover een flinke discussie te beginnen.'

De aanstichter van de onlinepestcampagne - een minderjarige Nederlander - is inmiddels gevonden. Volgens Mijn Kind Online handelde de jongen doelbewust. Hij verwees mensen door naar de echte Freek en vertelde op internet dat hij vaker dit soort grappen uithaalt. De jongen is in afwachting van de strafeis van de officier van Justitie.

Het is nog maar de vraag in welke mate het strafbaar is wat hij, en anderen die zich bezighouden met onlinepesten, doen. 'Je zult juridische pleisters moeten plakken', zegt Simone van der Hof, hoogleraar recht en informatiemaatschappij aan de Universiteit Leiden. Volgens haar heeft een strafzaak niet het gewenste effect, omdat de beelden gewoon online blijven staan. 'Ik denk eerder aan Europese regelgeving die het gemakkelijker maakt om data van internet te verwijderen.'

 
We hebben meer signalen gekregen van kinderen die het slachtoffer zijn van online-privacyschending. Als er niet snel iets gebeurt, zou het me niet verbazen als het tot een internationale rechtszaak komt
Kinderombudsman Dullaert

Mogelijk internationale rechtszaak
Providers en internetbedrijven moeten op de stoel van de rechter gaan zitten als ze bepalen welke zaken worden verwijderd. Een ongezonde situatie, vindt Van der Hof. 'Vooral de grijze gebieden zijn lastig. Soms is het overduidelijk dat er iets moet gebeuren, zoals in het geval van Freek, maar wat doe je als iemand belt met het verzoek een onflatteuze foto te verwijderen?'

Kinderombudsman Dullaert gaat contact opnemen met eurocommissaris Neelie Kroes (digitale agenda) om te kijken wat er aan de regelgeving moet worden veranderd. 'We hebben meer signalen gekregen van kinderen die het slachtoffer zijn van online-privacyschending. Als er niet snel iets gebeurt, zou het me niet verbazen als het tot een internationale rechtszaak komt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden