Matthijs van Nieuwkerk kiestJeroen van Merwijk

Kanker voor beginners stemt Matthijs van Nieuwkerk tot lang nadenken

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Matthijs van Nieuwkerk maakt om de week een keuze uit de stapel nieuwe boeken. Vandaag is dat Kanker voor beginners van Jeroen van Merwijk: ‘Jaloersmakende receptuur voor een eersteklas hemelvaart.’

Cabaretier, schrijver en beeldend kunstenaar Jeroen van Merwijk (65) gaat dood. Het begon met een irritant, hard plekje onder zijn borstbeen en niet veel later zoefde de zeis al door de behandelkamer; niets meer aan te doen. Uitgezaaide darmkanker.

Er zaten voor Van Merwijk welgeteld maar een aantal weken tussen nietsvermoedend het toneel afstappen en ten dode worden opgeschreven. Iedereen heeft in het zwartst van de nacht Magere Hein weleens de dagen horen aftellen, waarna we ons meestal in paniek naar ontwaken klauwen.

Maar in paniek is Jeroen van Merwijk helemaal niet. Sterker, hij vond de rust om een ronduit geweldig boek te schrijven. Om Herman Finkers vanaf de achterflap te citeren: ‘Een boek waar je enorm van opknapt.’ De nuchtere hoofdstukken laten zich lezen als een jaloersmakende receptuur voor een eersteklas hemelvaart. Kanker voor beginners is de ontroerende kroniek van een aangekondigde, weliswaar te vroege, maar omarmde dood.

Wees niet bang.

Van Merwijk schrijft over het moment waarop de oncoloog het vonnis uitspreekt: ‘Hè hè, eindelijk van dat gezeik af. Ik zeg dat natuurlijk niet hardop, want het is niet wat je geacht wordt te denken op zo’n moment en al helemaal niet wat je geacht wordt te zeggen. Ik voel geen kwaadheid of radeloosheid, zoals je weleens leest of hoort van andere mensen. Ik voel alleen maar opluchting. Het is alsof er een last van mijn schouders valt, ik kan niet anders zeggen.’

Zo dus.

Van Merwijk schrijft aan het eind van zijn boek: ‘Ik had tot nu toe de kanker dan ook niet willen missen.’ Zelfs als je van deze kletterende opmerking een lepel ironie afroomt – voor de zekerheid, omdat we met een geestige provocateur te maken hebben – houden we denk ik nog steeds des poedels kern over. Niet dat er geen nadelen aan kanker kleven. Maar die liggen wat Van Merwijk betreft vooral bij het in de steek moeten laten van familie en vrienden. Bij hen die achterblijven. Nee, de kanker heeft hem juist veel gebracht; meer liefde en waardering dan ooit bijvoorbeeld. Ook voor zijn werk, finally.

Zal je altijd zien.

En dat is, in ieder geval voor mij, een rijke bijvangst van Kanker voor beginners: een nadere kennismaking met het eigenwijze buitenbeentje dat Van Merwijk is. Ik kende zijn naam, zeker. De openingszinnen uit het liedje Wat zijn de vrouwen groot zijn niet voor niets klassiek: ‘Wat zijn de vrouwen groot/ wat zijn de vrouwen groot. Laatst lag ik op het strand./ Ik denk: daar ligt een rondvaartboot.’

Kortom, ik kende zijn grote reputatie als liedjesschrijver, keek met afgunst naar zijn compromisloze, weinig behaagzieke inborst, maar verbaasde me tegelijkertijd des te meer over het refreintje van miskenning dat hij zo af en toe aanhief. Laatst nog in een interview met de Volkskrant: ‘Veel cabaretiers doen eerst try-outs en flikkeren er dan alles uit wat het publiek niet leuk vindt. Ja, hé, zo kan ik het ook. Een zaal in een deuk laten liggen is het makkelijkste wat er is.’

Het is er een leven lang nooit echt van gekomen. Dankzij Van Merwijk zelf, begrijp ik nu. Je zou deze hondentrouw aan jezelf als een verzetskruis kunnen dragen, maar in datzelfde interview zegt Van Merwijk dat hij zeker weet dat hij de kanker heeft gekregen van het gebrek aan grote waardering.

Ik zal me Kanker voor beginners, naast een grootse verzoening met het lot, vooral herinneren door deze vlijmscherpe paradox: de publieke gunst is misschien een smakeloze sloerie, aan het eind van de rit beschikt zij over leven en dood.

Dat stemt tot lang nadenken.

null Beeld Thomas Rap
Beeld Thomas Rap

Jeroen van Merwijk: Kanker voor beginners. Thomas Rap; 160 pagina’s; € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden