Kane

Verder dan het hek komen ze niet, de verslaggevers in Ubbergen. Achter hen is een oprit te zien die leidt naar de villa die horecamagnaat Kooistra liefkozend ‘mijn kluis’ noemde....

Floortje Smit

Natuurlijk, een serieuze vergelijking loopt spaak. Maar bij een hek, een afgelegen villa en een dode ‘keiharde tycoon’ die ‘het liefst thuis was’ (citaat uit het Volkskrant-postuum), denk ik onvermijdelijk aan Citizen Kane. Die film begint met een verboden toegang-bord op een enorm hoog hek. Daarachter, in de verte, een afgelegen landhuis dat een onneembare vesting lijkt. En daar zucht magnaat Charles Foster Kane – op personeel na door iedereen verlaten – nog net het woord ‘Rosebud’, voordat hij zijn laatste adem uitblaast.

De openingscène is een klassieker en enorm invloedrijk. Talloze andere magnaten in de film- en televisiegeschiedenis volgden in de voetsporen van de megalomane Kane: wie rijkdom en weelde vergaart met een beetje rücksichtslos kapitalisme eindigt consequent eenzaam, door iedereen verlaten, krankzinnig of berooid.

In There Will Be Blood verblijft oliemagnaat Daniel Plainview alleen in een enorm huis, met bowlingbaan, maar zonder vriend of vijand om tegen te spelen. De televisieserie Dallas eindigde met de vermeende zelfmoord van tycoon JR, daartoe gedreven door zakelijke problemen en drank. Aan het einde van The Aviator draait Howard Hughes, gekweld door smetvrees en dwanggedachten, definitief door. ‘The way of the future’, blijft hij maar herhalen.

Natuurlijk: veel van deze karakters zijn gebaseerd op echte magnaten. Maar zeker sinds Kane heeft een tycoon met een dramatisch verhaal – zoals Howard Hughes – meer kans op een biopic dan een gelukkige rijke selfmade man. En anders is Hollywood bereid om wat extra ellende toe te voegen. Oliebaron Edward Doheny, waarop Plainview losjes is gebaseerd , leefde wel in afzondering, maar stierf niet alleen. Krantenmagnaat William Randolph Hearst, de grootste inspiratiebron voor Kane, was ten tijde van de film nog niet eens dood.

Eigenlijk is het verhaal van Faust de blauwdruk voor deze films: wie zijn ziel verkoopt aan de duivel, komt uiteindelijk in de hel terecht. We zijn misschien wel verzot op krantenjongen-tot-miljonair-verhalen, maar dan moet de hoofdpersoon wel onomstreden goed zijn. Schone handen houden. Anders willen we een ondergang zien – ofwel uit superioriteitsgevoel of jaloezie. Niet voor niets worden mannen als JR, Hughes en Kane vlak voor het einde vaak nog op een flashback naar een gelukkige jeugd getrakteerd, of een laatste inzicht – iets dat inkeer suggereert.

Zo zien we een tycoon blijkbaar graag ten onder gaan: op zichzelf teruggeworpen, omhuld in nevelen, gedragen door spijt. Zo graag zelfs dat het lot van Hearst onbekender is dan het Citizen Kane-model. Dat hij uiteindelijk een soort epifanie had, lijkt een biograaf in ieder geval sterk. ‘Hij beschouwde zichzelf nooit als een mislukking.’

En waarom zou hij ook? Hij stierf – getrouwd en na een uiterst sociaal leven – op 88-jarige leeftijd in Beverly Hills.

Maar dat is natuurlijk geen film.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden