Kale en cynische familieklucht

De spelers gaan zich te buiten aan een schreeuwerige, hard-komische manier van acteren.

Els Dottermans, Sofie Decleir en Gilda de Bal in Augustus, ergens op de vlakte. Beeld null
Els Dottermans, Sofie Decleir en Gilda de Bal in Augustus, ergens op de vlakte.

Opbergen die vrouw, in stevige afzondering, en dan langdurig in therapie. Dat is wat je van meet af aan denkt als je Violet Weston een tijdje hebt geobserveerd. Ze is de moeder en hoofdpersoon in het toneelstuk Augustus: Osage County (2007) van de Amerikaanse schrijver Tracy Letts dat nu wordt gespeeld in een coproductie van maar liefst drie Vlaamse topgezelschappen: NTGent, KVS en Toneelhuis /Olympique Dramatique. Een grote, prestigieuze voorstelling, die in de Bourla Schouwburg in Antwerpen dé Vlaamse theaterhit van dit moment is.

Kennelijk is ook daar, bij dat doorgaans artistiek hoogstaand kunsttheater van Toneelhuis, een groot publiek dat snakt naar toegankelijk toneel. Aan die vraag beantwoordt Augustus, ergens op de vlakte (zoals de Vlaamse versie heet) beslist. Het is een alleszins herkenbare familiesaga, een tragikomedie met soapelementen en personages met wie je al dan niet mee kunt leven. Een moeder in de war, een vader die zelfmoord pleegt, drie zussen die uit elkaar zijn gegroeid, en daarbij wat sullige mannelijke aanhang. Ze komen na jaren weer bijeen in het ouderlijk huis om de gestorven vader te herdenken en de spoken uit verleden en heden te lijf te gaan.

Irritant

In Nederland is Augustus, Oklahoma (Nederlandse titel) drie jaar geleden opgevoerd door De Utrechtse Spelen in een vijf uur durende marathon. Weliswaar bleek het stuk soms aan elkaar te hangen van voorspelbare ontwikkelingen en clichés, maar de voortreffelijke acteurs (onder wie Loes Luca, Peter Blok, Tjitske Reidinga en Marie Louise Stheins) maakten er een geweldige voorstelling van. Met Ria Eimers als de moeder - een magistrale rol waarin de actrice alle registers opentrok en van die getroebleerde vrouw een even meedogenloos als aandoenlijk portret maakte.

In deze nieuwe Vlaamse productie (die komende week in Nederland is te zien), is dat volstrekt anders. Het is allemaal erg kaal en cynisch en alle spelers gaan zich te buiten aan een overdreven, schreeuwerige en hard-komische manier van acteren. Het stuk is flink ingekort en duurt nu nog maar drie uur. Dat maakt de personages sowieso een stuk eenduidiger. Als ze dan vervolgens ook nog hun best doen zo irritant mogelijk over te komen (of klunzig: dikke tante gaat op kinderstoeltje zitten - lachen!) valt elke vorm van inleving weg.

Natuurlijk, ook hier staan uitstekende toneelspelers op het podium. Maar het lijkt wel alsof zij door hun uitvergrote, niet-realistische toneelspel het hele stuk van commentaar willen voorzien en onderuit halen. Els Dottermans weet als de oudste zus goed raad met haar bijtende sarcasme en Sophie Decleir is af en toe aandoenlijk als de timide jongste zus met een geheim. Maar de mannen zijn dan weer zo karikaturaal bot en dommig dat het soms bijna een klucht wordt. Met als dieptepunt de scène waarin een geilneef een meisje van 14 betast. Dat zou schrijnend en pijnlijk moeten zijn, maar hier wordt het een komisch nummertje.

Augustus, ergens op de vlakte eindigt letterlijk op een kale zandvlakte, waarop Gilda de Bal als de moeder nog één keer mag excelleren als compleet gestoorde gekkin. Rijp voor opname, die vrouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden