Juul Kraijers beelden lijken in hun vorm geblazen

Kraijers beelden lijken soms meer in hun vorm geblazen dan getekend en ogen geloofwaardig in hun eigen droomlogica. Als de tekening tegenwoordig wordt beschouwd als volwaardig medium, dan heeft Kraijers werk daar zeker aan bijgedragen.

Detail uit Zonder titel, pigmentprint op Hahnemühle, Museum Etching. Beeld Juul Kraijer
Detail uit Zonder titel, pigmentprint op Hahnemühle, Museum Etching.Beeld Juul Kraijer

Een kruipend kevertje op je gezicht - best smerig. Wat nog smeriger is: twintig kruipende kevertjes op je gezicht. Of: een klauterende schorpioen. Of: een kronkelende slang. Het overkomt de vrouwen op de foto's van Juul Kraijer, die stoïcijns voor zich uit blijven staren alsof een klauterende schorpioen op je gezicht gewoon de zoveelste hippe accessoire is. Dat kan je doen huiveren en het kan je ook vagelijk bekend voorkomen. Vergelijkbare beelden realiseerde Kraijer in getekende vorm. Een dubbeltentoonstelling in het Drents Museum (tekeningen en sculptuur) en het CBK Drenthe (fotografie en video) toont de twee nu zij aan zij.

Houtskool en papier

Eerst de tekeningen. Die zijn ontsproten aan de fantasie. Kraijer maakt ze al heel lang. Tijdens haar studie aan de Academie van Beeldende Kunsten in Rotterdam eind jaren tachtig verkoos ze het toegankelijke - maar niet erg verkoopbare - houtskool en papier boven het trage schilderen met olieverf of de toen al populaire videokunst, en sindsdien is ze altijd blijven tekenen. Inmiddels geldt ze als een voorbeeld voor jonge makers. Wordt de tekening tegenwoordig beschouwd als volwaardig medium, dan heeft Kraijers werk daar zeker aan bijgedragen.

Het is vaker opgemerkt: dat werk laat zich het best typeren door wat het niet is. Kleurrijk, om eens iets te noemen. Kleur blijft in Kraijers tekeningen doorgaans beperkt tot grijs- en aardetinten; slechts een sporadische ader of pupil wordt fel aangezet. Of herkenbare figuren. Die zijn weggelaten ten faveure van steeds dezelfde vrouwfiguur. Ze heeft lange wimpers en een tere huid. Ze doet denken aan het werk van de renaissanceschilder Piero della Francesca. Ze belandt in merkwaardige situaties, al klinkt 'situaties' hier veel te anekdotisch. Op een tekening is haar lichaam overdekt met vliegen; op een andere groeien er boomwortels uit haar haar. Op een derde hebben de wortels haar omstrengeld als de doornhaag in Doornroosje. Kraijer tekent het als een logische vanzelfsprekendheid. Omstrengelende boomwortels - shit happens.

(tekst loopt door onder de foto)

Houtskooltekening. Beeld Juul Kraijer
Houtskooltekening.Beeld Juul Kraijer
null Beeld Juul Kraijer
Beeld Juul Kraijer

Trial and error

Wat minder vanzelfsprekend is: hoe die beelden worden gemaakt. Dat gaat met trial and error. Er wordt gegumd. Het verraadt een goeie tekenhand en in de Hollandse Meesters-documentaire (te zien in de tentoonstelling) zie je Kraijer modeltekenen. Voor haar, merk je, is zo'n sessie wat de toonladders zijn voor een muzikant: een vingeroefening. De momenten met een vreemd lichaam, het aftasten van de rondingen en spieren en het vertalen ervan naar een plat vlak: het verschaft haar een reservoir van vormen en houdingen waaruit ze haar vrije werk opbouwt.

In Assen hangen een stuk of dertig van zulke beelden. Ze lijken soms meer in hun definitieve vorm geblazen dan getekend en ogen binnen hun eigen droomlogica volstrekt geloofwaardig. Ze doen het goed als boekomslag - bijvoorbeeld voor P.F. Thoméses recente roman De Onderwaterzwemmer -, maar na een paar zalen voelen ze ook een tikje repetitief. Steeds diezelfde vrouw, centraal in het beeld zonder achtergrond of tegenstemmen: het kan wat vervelend worden voor de kijker en, zo stel je je voor, wellicht ook voor de kunstenaar. Kraijer leek een dikke tien jaar terug klaar voor een volgende stap. Die maakte ze onder andere in de fotografie.

Waagstuk

Dat is een waagstuk. Een foto is geen houtskooltekening. Zij is concreter en minder suggestief; wat in uitgeveegd zwart dromerig oogde, doet met levende modellen - die trouwens griezelig veel lijken op Kraijers getekende vrouwen - en echte reptielen soms opeens ontnuchterend bedacht aan. Ook bij Kraijer. Haar foto's hebben soms iets opgelegd raars. Dan heb ik het niet over die uil die zijn scherpe klauwen in een gezicht plant - dat blijft een fantastisch beeld; wel over de Medusa-foto's waarop het model poseert met een hoofd vol slangen. Meer dan het beeld zelf zijn het gedachten over hoe Kraijer het voor elkaar kreeg die je hier in beslag nemen. Of het moeilijk is, zo'n (opgezet?) reptiel rond je hoofd te draperen. Of het dier liever kikkers of muizen eet.

Juul Kraijer, Werken, Drents Museum, CBK Drenthe, t/m 20/9.

Griezelig

Sommige foto's van Kraijer doen vaag denken aan de wassen beelden van Berlinde De Bruyckere.

In Assen wordt meer getoond dan oud werk; ook Kraijers recentste foto's zijn er te zien. Die zijn een stuk groter dan de beelden met beesten en op het eerste gezicht ook iets minder raar. Het zijn beelden van een lichaam, in detail en opdoemend vanuit het donker, en in houdingen waarvan het je pas na een tijdje opvalt hoe slangenmens-onnatuurlijk ze zijn; sommige doen vaag denken aan de wassen beelden van Berlinde De Bruyckere. Ze zijn erg mooi en een beetje griezelig. Zal Kraijer er in de toekomst getekende versies van maken? Dat is best mogelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden