ANALYSE

Jury vond het tijd voor foto met een mening

Foto's brengen niet meer altijd het harde nieuws, maar vertellen steeds vaker een verhaal. De prijzen voor World Press Photo laten dat goed zien. De winnaar van dit jaar stelt redacties wereld wijd voor spannende keuzen.

De Deense fotograaf Mads Nissen is de winnaar van de World Press Photo 2014. De foto toont Jon en Alex, een Russisch koppel, die innig bij elkaar zijn in een donkere kamer waarvan de gordijnen gesloten zijn. Ze houden elkaars handen vast. De foto maakt deel uit van een serie over homofobie in Rusland. Beeld Mads Nissen

Door Mads Nissens foto van een minnekozend homostel in Sint Petersburg aan te wijzen als beste persfoto van 2014 heeft de jury van World Press Photo een statement willen maken. Juryvoorzitter Michelle McNally, chef fotoredactie van The New York Times, zei het met zoveel woorden. De foto toont geen nieuws maar een bezigheid zo oud als de mensheid zelf en ademt een tijdloze sfeer van intimiteit. Het beeld is theatraal, rembrandtesk in zijn licht-donkerverdeling, in de wijze waarop het noordse, nooit dovende licht van Petersburgse zomernachten het stel Jon en Alex streelt.

Eerste prijs in de categorie sport: Lionel Messi tijdens het WK in Rio de Janeiro. Beeld Bao Tailiang

De winnaars van de World Press Photo 2014

Bekijk hier de winnaars van de World Press Photo 2014.

Het is net zo'n poëtische foto als de World Press Photo van 2013, met illegale Afrikaanse migranten die op het strand van Djibouti met hun oplichtende mobieltjes bereik zoeken voor contact met thuis. Net zo sentimenteel, duister en intellectueel, zullen de ongetwijfeld talrijke criticasters van de jurykeuze smalen. Inderdaad, Nissens beeld uit het homofobe Rusland is oceanen verwijderd van fotografie die het lijden van de mensheid toont door bloed, lijken, wapengekletter en kanongebulder of het instant geluk van een voetbalnatie bij een doeltreffende kopbal. De hardcore newsgetters zullen morren en spreken van de zoveelste gemiste kans. Dat zal de jury hebben voorzien - en toch heeft ze met haar statement vrijwillig het schavot der publieke opinie betreden.

Dat statement is voor meerderlei uitleg vatbaar. De keuze onderstreept een al jaren waarneembare tendens in de journalistiek, waar fotografen hun aandacht verleggen van het allesbeslissende moment waarop wereldnieuws, de menselijke belichaming daarvan en een wakkere fotograaf elkaar in een hondervijfentwintigste seconde ontmoeten, naar een meer verhalende vorm van fotografie. Moderne fotografen, tot wie ook de Deen Nissen kan worden gerekend, gebruiken vaak meerdere foto's om een verhaal te vertellen. Ze zetten videofilm in en hun iPhone-camera, schrijven zelf hun stukken. Ze hebben de traditionele scheidsmuren tussen schrijvende en fotograferende journalistiek, amateur- en professioneel gereedschap neergehaald en presenteren gelaagde, diepgravende reportages - op sites, museummuren en sociale media, in presentaties, boeken en in een helaas gestaag dalend aantal dagbladen en magazines die hun verdieping bij maatschappelijke ontwikkelingen weten te waarderen.

Eerste prijs in de categorie algemeen nieuws/series. Verpleegkundigen proberen een ebola-patiënt die in een delirium uit de isolatiekamer is ontsnapt terug te brengen. Beeld Pete Muller

Journalistieke vooruitgang

Tot zover de invloed van de keuze voor Nissens foto op de fotojournalistiek. De vernieuwing krijgt op wereldniveau een reusachtige steun in de rug en zo brengt World Press Photo een ode aan de pleitbezorgers van de journalistieke vooruitgang. Zoals van een instituut van naam en wereldfaam mag worden verwacht.

Ook op andere fronten is de keuze van de World Press Photo-jury als ondubbelzinnige standpuntinname te beschouwen: als pleidooi voor verdraagzaamheid jegens minderheden, als oproep mensenrechten te respecteren en als afwijzing van de officiële, discriminatoire politiek van de Russische president Poetin en zijn door hooligans aangevoerde knokploegen tegen homoseksuelen. Het zijn vanzelfsprekende, universele waarden, die de jury zo nadrukkelijk onderschrijft. Maar het is opmerkelijk voor een organisatie als World Press Photo, die haar neutraliteit altijd hoog in het vaandel had staan. Het past in de lijn die de nieuwe directeur Lars Boering van de organisatie deze week in de Volkskrant verwoordde: 'Het is 2015. Mensen verwachten dat World Press Photo een mening heeft.'

Publiciteit

Boering kan zijn borst nat maken. Want het grootste belang van de jurykeuze ligt in de publiciteit die de uitverkiezing genereert. Terwijl dit artikel wordt geschreven buigen zich tientallen, zo niet honderden fotoredacteuren en hoofdredacteuren wereldwijd over de vraag: hoe ziet de krant van morgen eruit? Behalve door overwegingen van esthetische aard en de inschatting van het wereldnieuws hebben zij nu te beslissen over de vraag of ze de foto die iedereen elk jaar opnieuw wil zien, de World Press Photo, gaan afdrukken. En dan niet alleen óf, maar ook wáár: groot op de voorpagina of klein ergens binnenin? In gezelschap van de gruwelijke hardnieuwsfoto's uit Oekraïne die dit jaar ook werden bekroond? Of juist met de zachtere, mededogen opwekkende foto's van een vernederde sekswerker in China, doodzieke ebolapatiënten in Sierra Leone of de treurige teloorgang van spookstad Charleroi, voor de beschrijving waarvan Louis Paul Boon uit zijn graf zou moeten herrijzen.

Zie ze zweten, de fotoredacteuren die straks hun keuzen moeten verdedigen in de redactievergaderingen over de krant van vrijdag: twee lieflijke jongens die de bruutheid van de buitenwereld in elkaars armen weerstaan. Zie niet alleen de fotoredacteur van de Volkskrant, Het Nederlands Dagblad of The New York Times. Maar ook die van de Pravda, de Turkse Hürriyet, de Kenya Star, Al-Ahram in Egypte, de orthodoxe kranten in de Bible Belt van Texas, de Malaysia Times of Hongkong Herald. Sommige fotoredacteuren wacht wellicht een welwillend of enthousiast onthaal als ze met het printje van Nissens foto de vergaderzaal betreden. Anderen valt hoon ten deel en weer anderen zullen de bij voorbaat verloren strijd niet eens aangaan.

En met de fotokeuze die redacties vandaag maken is de kous niet af. Want de reizende World Press-expositie doet in 2015 meer dan veertig landen aan, waaronder talrijke - van het Midden-Oosten tot Oost-Europa en van Azië tot Afrika - die niet bekend staan om hun homovriendelijkheid. De jury zendt Boering de wereld in met een even eervolle als explosieve boodschap. Hij moet uitleggen waarom ook, juist, de foto van Nissen niet mag ontbreken op de expositie, simpelweg omdat World Press Photo geen censuur toestaat. Elk gastland moet zijn houding ten opzichte van Nissens foto bepalen. Afgedwongen door een jury die deze week vond dat het tijd is voor een mening. De rol van de fotojournalistiek is verre van uitgespeeld.

Tweede prijs in de categorie actuele thema's. Een werknemer met kerstmuts in een fabriek in Yiwu. In het oost-Chinese stadje wordt meer dan 60 procent van 's werelds kerstversiering geproduceerd. Beeld Ronghui Chen

Winnaar Mads Nissen

De Deense fotograaf Mads Nissen (35) werkt voor het met de Volkskrant vergelijkbare, in Kopenhagen gevestigde dagblad Politiken. Hij maakte homoseksualiteit in Rusland tot zijn onderwerp nadat in 2013 een wet was ingevoerd die 'propaganda voor homoseksualiteit' verbiedt. Hij was er ooggetuige van hoe een hooligan op straat een jongen mishandelde die had erkend homo te zijn. Nissens voelt de behoefte 'te laten zien dat ondanks wetten, en hoe hard je mensen ook slaat, je de diepste menselijke verlangens niet kunt onderdrukken'. De fotograaf noemt de twee jongens die hij fotografeerde in hun kamer in Sint-Petersburg 'moderne Romeo en Julia'. 'Ik vind het belangrijk een positief beeld te tonen, van liefde en lust die bij het leven horen. Jon en Alex zijn individuen in een groot verhaal. Ik toon hun blijdschap en trots.' Nissen benadrukt dat de foto niet is geënsceneerd. Hij wint er 10 duizend euro en een professionele camera mee.

Eerste prijs in de categorie hard nieuws. Een meisje is gewond geraakt tijdens rellen tussen de Turkse politie en demonstranten in Istanbul. Beeld Bulent Kilic

Geen digitale veranderingen

Van de tot de eindronde van de jurering doorgedrongen foto's is 22 procent afgewezen toen deskundigen bleek dat de inzenders ongeoorloofde digitale veranderingen aan het beeld hadden doorgevoerd: het verwijderen van stof op de lens of het wegpoetsen van hinderlijke elementen die de esthetische kwaliteit zouden aantasten. Volgens wedstrijdsecretaris David Campbell van World Press Photo ging het niet om doelbewuste misleidpogingen van fotografen, maar van 'verfraaiingen die meestal niet eens verbeteringen waren'. Zulke ingrepen staat het reglement niet toe. De veranderingen kwamen aan het licht door bestudering van de oorspronkelijke bestanden, die deelnemende fotografen verplicht zijn in te leveren. Twee foto's werden uit de finale verwijderd toen bleek dat de inzenders geen 'RAW-bestand' konden overleggen. WPP stuurt de gediskwalificeerde fotografen een vertrouwelijke brief met toelichting.

Meer winnaars van de World Press Photo zijn hier te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden