nieuws Louis & Theo D'Or

Jury verrast met toneelprijzen voor Karina Holla en Bruno Vanden Broecke

Karina Holla en Bruno Vanden Broecke vlak na de bekendmaking. Beeld Ivo van der Bent

Met de hoogste toneelonderscheidingen voor mimespeler Karina Holla (een Theo d’Or) en voor de Vlaamse Bruno Vanden Broecke (een Louis d’Or) heeft de jury de Nederlandse theaterwereld verrast.

Karina Holla en Bruno Vanden Broecke zijn de winnaars van respectievelijk de Theo d’Or en de Louis d’Or, de belangrijkste Nederlandse toneelprijzen, die zondagavond werden uitgereikt in de Amsterdamse Stadsschouwburg op het Gala van het Nederlands Theater. Holla kreeg de prijs voor beste actrice van het afgelopen seizoen voor haar opvallende rol als aan bed gekluisterde vrouw in de voorstelling Romp van De Gemeenschap. ‘Karina Holla weet alle expressie en zeggingskracht van haar personage samen te ballen in hoofd en stem,’ aldus het juryrapport, dat haar optreden prees als ‘zowel aangrijpend als jaloersmakend vitaal en levenslustig’. Holla (68) heeft een eerbiedwaardige carrière als mimespeler, maar is nauwelijks bekend in de toneelwereld. Ze liet genomineerden Marieke Heebink, die al vijf keer werd genomineerd en twee keer won, en Alejandra Theus achter zich.

Karina Holla (staand) heeft de Theo d’Or gewonnen voor haar rol als stervende vrouw in Romp. Beeld Ivo van der Bent

Ook met de bekroning van Vanden Broecke koos de jury voor een verrassende winnaar. De Vlaamse Vanden Broecke (43) werd uitverkoren boven Steven Van Watermeulen en Eelco Smits vanwege zijn grootse prestatie in de solo Para, van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS). ‘In alles is Bruno Vanden Broecke in Para een acteur die niet lijkt te acteren: hij wórdt zijn personage, de commando Nico Staelens’, aldus de jury. ‘In een grootse monoloog laat Vanden Broecke in alles de onmacht spreken over een nieuw ‘Verdriet van België’.’

De Colombina en Arlecchino voor de beste vrouwelijke en mannelijke bijdragende rol, gingen naar Maureen Teeuwen en Vanja Rukavina. Teeuwen (60) kreeg de prijs voor haar rol in Dumas/La Dame/De Sade van Maatschappij Discordia. De jury achtte haar spel in deze productie een theaterstudie waard. Rukavina (28) werd bekroond voor zijn rol in The Nation van Het Nationale Theater. Rukavina is ‘de angel’ in het stuk, aldus de jury. ‘Met zijn optreden zet hij The Nation genadeloos op scherp en maakt hij de voorstelling daadwerkelijk gevaarlijk.’ (HW)

Beeld Sanne Peper

Theo d’Or 2018: Karina Holla

voor Romp van Rob de Graaf door De Gemeenschap regie Roy Peters

Ze had het totaal niet verwacht, opgenomen te worden in de eregalerij van de beste actrices, maar daar hoort ze nu toch echt bij. Karina Holla (68), koningin van de mime, won gisteren de Theo d’Or voor haar rol in de voorstelling Romp van De Gemeenschap. Verrassend, omdat Holla een leven lang voornamelijk actief is geweest in het bewegingstheater en de mime. Terecht, omdat haar rol in Romp een grootse, unieke prestatie is.

In Romp speelt ze een oude vrouw, balancerend op de grens van leven en dood. Anderhalf uur lang ligt ze vastgeklonken aan haar sterfbed – we zien alleen haar hoofd. En dat hoofd praat en praat. Uit haar mond komt een stortvloed aan verwensingen, herinneringen, meedogenloze aantijgingen en poëtische bespiegelingen. Rob de Graaf schreef de tekst en Holla maakt van die papieren woorden bijna hallucinerend theater. Het gaat daarin zowel over alledaagse dingen als slecht eten en doorligplekken, als droombeelden over vervlogen tijden.

Waar Holla als mimespeler altijd haar hele lichaam inzet, moet ze het hier doen met haar hoofd en stem. Dat hoofd is expressief geschminkt. Met haar rode lippen, koolzwarte ogen en fel bewegende mond houdt ze haar publiek gevangen. Zelfs haar wenkbrauwen hebben zeggingskracht. Ze vertelt over foute liefdes, een getroebleerde jeugd, valse verwachtingen en misbruik, in een knap gedoseerde emotionele woordenstroom. Na erupties volgt stilte, dan weer woede, gevolgd door berusting - en zo door tot in een genadeloos eindspel, een stilmakende, laatste ademtocht.

De bekroning voor Holla komt op het juiste moment. In een interview vorige week in de Volkskrant gaf ze aan dat ze een tijdje onzichtbaar is geweest. Op zich is dat niet vreemd voor iemand van haar leeftijd die al een lange carrière achter zich heeft. Ze won mimeprijzen, in binnen- en buitenland, speelde op allerlei festivals, is ridder in de Orde van Oranje Nassau. Met Barbara Duijfjes vormde ze een aantal jaren een succesvol duo. Ook werkte ze samen met Jakop Ahlbom in City Life en met Gerardjan Rijnders in Être blessé. Opvallend: door haar kleine gestalte en felle mimiek heeft ze ook iets clownesks. Niet voor niets maakte ze voorstellingen over Buster Keaton (The man who wouldn’t lie down) en Stan Laurel & Oliver Hardy.

‘Mijn werk heeft ook altijd humoristische momenten. Humor kan dingen die verborgen liggen in de alledaagsheid van het leven zichtbaar maken’, zegt ze daarover. Haar inspiratiebronnen zijn onder anderen beeldend kunstenaars Roland Topor en Louise Bourgeois en schrijver Franz Kafka.

‘De som eindigt altijd op nul/We bestaan/En daarna is het alsof we nooit hebben bestaan’, zo eindigt Romp. Karina Holla bestaat. (HJ)

Bruno vanden Broecke in Para Beeld Thomas Dhanens

Louis d’Or 2018: Bruno Vanden Broecke

voor Para van David Van Reybrouck door KVS regie Raven Ruëll

Daar staat hij, wijdbeens, de handen in een vuist voor zijn kruis. Een actieve houding, die orde en discipline ademt. Gestaald lichaam, zware schoenen, kale kop. Uit alles blijkt: deze Nico Staelens is niet zomaar een burger. Nee, Nico Staelens is een commando, een trotse militair, nog altijd. Vraag hem gerust om dertig keer te ‘pompen’ (opdrukken) en hij doet het ter plekke, hier en nu. Zien?

Nico Staelens is verzonnen door schrijver David Van Reybrouck. Hij interviewde een tiental Belgische paracommando’s die in 1993 deelnamen aan de VN-vredesmissie in Somalië, een missie die tot wrede excessen onder de soldaten leidde. De verhalen van de geïnterviewden voegde hij in de monoloog Para samen tot één, fictief personage. Maar deze Nico Staelens bestáát. En dat is te danken aan de Vlaamse acteur Bruno Vanden Broecke.

Vanden Broecke is hier niet heel bekend, maar heeft in België een lange staat van dienst, in het theater, in films en op tv. Hij ontving al eerder veel lof voor zijn solo Missie, ook van Van Reybrouck, waarin hij een gedesillusioneerde priester speelde. Een subtiele, haast transparante rol.

Heel goed acteren is een vorm van verdwijnkunst. En dat precies wat Vanden Broecke hier laat zien: je vergeet dat je naar een acteur zit te kijken. Verraderlijk naturel is het; spectaculair onspectaculair. Met zijn meesterlijk beheersing en precisie tot op de millimeter geeft Vanden Broecke je het ongemakkelijke gevoel dat je naar een echt mens zit te kijken.

Dat komt ook door de lucide vorm van de voorstelling. Staelens staat op toneel om een lezing te geven over die vervloekte missie, nu bijna 25 jaar terug. Schijnbaar opgewekt begint hij aan zijn powerpointpresentatie: hier ligt Somalië, daar waren de Belgen gelegerd, daar lag wat ze liefkozend ‘Hamburger Hill’ noemden (zwarte soldatenhumor, een verwijzing naar Vietnam). En passant leren we Staelens beter kennen: zijn cynisme, zijn galgenhumor, zijn onverwerkte woede. Hij kan dan tot het uiterste getraind zijn, niets kon hem voorbereiden op de chaos die hem in dat vreemde land te wachten stond. De hitte, de angst, de adrenaline. En ja, toen is hij over de schreef gegaan. Want er zijn in zo’n situatie maar twee opties, zegt Staelens: je bent een lafbek of een klootzak. Dat is misschien niet waar, maar Vanden Broecke neemt je mee. Hij wikkelt je in ambivalentie en dwingt je je morele oordeel op te geven.

Nico Staelens is niet per se sympathiek. Maar hij raakt je wel, verdwaald als hij is in dat onbegrijpelijke maar reële schemergebied tussen dader en slachtoffer. Bruno Vanden Broecke maakt meesterlijk invoelbaar dat Staelens daar nooit meer uit is ontsnapt. (HW)

De drie actrices van Dumas/La Dame/De Sade. Maureen Teeuwen staat rechts. Beeld Bert Nienhuis

Colombina 2018: Maureen Teeuwen

voor Dumas/La Dame/De Sade van Alexandre Dumas fils, Markies de Sade  door Maatschappij Discordia regie Jan Joris Lamers

Altijd wanneer Maureen Teeuwen op een theaterpodium rondloopt, lijkt het alsof ze een beetje is verdwaald. Altijd heeft ze die wat zoekende, verwonderde blik. Het is dat bijna toevallige dat haar acteren zo eigen maakt. Ook in Dumas/La Dame/De Sade van Maatschappij Discordia speelt ze weer met die lichte ironie, als de buitenstaander die tegen wil en dank ergens in verzeild is geraakt. Maar dat is schijn, want Teeuwen weet heel goed wat ze doet. Dumas/La Dame/De Sade is losjes gebaseerd op La dame aux camélias, de Franse tragedie over de teloorgang van een lichtzinnige vrouw. Onder leiding van Jan Joris Lamers gaan de drie actrices (naast Teeuwen ook Miranda Prein en Annette Kouwenhoven) op zoek naar de achterkant van dit tragische vrouwenleven en horen we ook persoonlijke anekdotes. Het is juist Teeuwen die hier door haar eigenzinnige stijl lichtvoetig meandert door de theatergeschiedenis en het echte leven.

Teeuwen speelde lang bij Mugmetdegoudentand, waarvan ze een van de oprichters is. Een van haar mooiste rollen daar was die in Vita en Violet over een verboden, vroeg 20ste-eeuwse liefde tussen twee vrouwen. In de tv-serie Hertenkamp was ze de erg grappige, licht paniekerige talkshowhost Patty Pontier, die worstelde met haar carrière en de liefde. In beide rollen blonk ze uit door die specifieke combinatie van lichtvoetigheid, terloopsheid en droogkomische humor. Teeuwen gaat altijd net even een klein stukje van haar personage af staan, zodat er iets te raden overblijft.

Eerder al werd zij genomineerd voor de Colombina voor haar rol in Abigail’s Party. Nu heeft de ze die prijs volkomen terecht gewonnen. Zelf zal ze daarover nog het meest verbaasd zijn. (HJ)

Vanja Rukavina in the Nation Beeld Sanne Peper

Arlecchino 2018: Vanja Rukavina

voor The Nation van Eric de Vroedt door Het Nationale Theater regie Eric de Vroedt

Ineens was hij daar, wuft geschminkt en in korte broek: Vanja Rukavina als de jonge schoonzoon van Marieke Heebink in De pelikaan van Toneelgroep Amsterdam. In dit beklemmende familiedrama van August Strindberg in regie van Susanne Kennedy waren alle acteurs een soort mechanische marionetten. In die rol viel Rukavina (29, geboren in Bosnië, in 1992 met zijn ouders gevlucht naar Nederland) voor het eerst echt op. Hij bleek zich thuis te voelen in dit strakke concept, in dit bijna monomane acteren.

Een heel andere kant van zijn talent laat hij zien in The Nation van Het Nationale Toneel (tekst en regie Eric de Vroedt) waarin hij Damir speelt, een geradicaliseerde jongen in de Haagse Schilderswijk. In alle dramatische lijnen is hij de spil. Een lastige rol, omdat hij zowel de zachte kant van zijn karakter als de sluimerende woede moet laten zien. Dat gaat hem voortreffelijk af – hij speelt geraffineerd met de sympathie en afkeer van het publiek. Hoogtepunt in de voorstelling is een lange, furieus gespeelde monoloog waarin Damir inbreekt in een talkshow en alles en iedereen door elkaar schudt. Het is bijna angstaanjagend echt.

Dat Rukavina een veelzijdig acteur is, bewees hij eerder al in Nobody Home van Daria Bukvic, waarin hij samen speelde met twee andere jongens die als vluchteling naar Nederland kwamen. Een prachtige voorstelling, tussen documentair theater en stand-upcomedy in. Daarin zagen we Rukavina als een charmante verhalenverteller en komediant. Open en geestig, met ontroerende scènes over zijn moeder en de strijd om in dit land geworteld te raken. Nu is er dan de bekroning met de Arlecchino, als een van de beste jonge Nederlandse acteurs. (HJ)

Overige prijzen

Regieprijs: Guy Weizman voor Salam van het Noord Nederlands Toneel

Prosceniumprijs: Senf Theaterpartners

VSCD Mimeprijs: For the time being van Schweigman& i.s.m. Slagwerk Den Haag

Gouden Krekel voor meest indrukwekkende jeugdproductie: Princess van Theater Sonnevanck i.s.m. Toneelgroep Oostpool

Gouden Krekel voor meest indrukwekkende podiumprestatie: Janne Desmet voor haar rol in Wat er gebeurde terwijl de mussen de polka dansten van Schippers & Van Gucht en hetpaleis

ACT Award van de belangenvereniging van acteurs: presentator en programmamaker Cornald Maas

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.