Jurken van Lagerfeld in film over Coco Chanel

Audrey Tautou speelt mode-icoon Coco Chanel in de film Coco avant Chanel. Maar de kostuums die ze in de film draagt zijn historisch allesbehalve correct.

Coco avant Chanel, een nieuwe film over de ontwerpster, richt zich niet op haar leven als beroemd couturier – in de jaren twintig en dertig gold ze als de belangrijkste modeontwerper ter wereld – maar op de periode die daaraan vooraf ging.

Chanels levensgeschiedenis is een klassiek rags to riches-verhaal: Chanel (gespeeld door Audrey Tautou), verloor haar moeder vroeg en werd door haar vader, een rondreizende marktkoopman, in een weeshuis in de Auvergne gestopt, waarna hij nooit meer iets van zich liet horen. Ze werkte een tijdje als cafézangeres en naaister, en leefde als courtisane op het landgoed van playboy en paardenliefhebber Étienne Balsan. Daar ontmoette ze haar grote liefde, Arthur ‘Boy’ Capel, die uiteindelijk met een ander trouwde, maar haar wel hielp haar bedrijf op te zetten, aanvankelijk alleen een hoedenatelier. Zelf heeft ze meestal gelogen over haar afkomst; ze beweerde vaak dat haar vader succes had gezocht en gevonden in Amerika, en ze zweeg over het weeshuis.

Opleiding
‘Chanel heeft altijd moeten vechten’, zegt regisseur Anne Fontaine in een Parijs’ hotel. ‘Ze had geen enkele opleiding, ze wilde eigenlijk niet eens ontwerper worden. Maar ze was fris en niet bang voor de bourgeoisie. Ze durfde te provoceren, met haar kleren, met haar scherpe tong. Ze is de verpersoonlijking van de Franse stijl geworden. Bijna alles vond ze uit tijdens die eerste jaren.’

Wat de periode ook interessant maakt, zegt ze, is dat Chanel nog kwetsbaar was. ‘Toen ze eenmaal beroemd was, werd ze harder, een beetje mechanisch.’

Tatou
Voorwaarde om de film te maken, zegt Fontaine, was de medewerking van Audrey Tautou, die net zo donker, klein en tenger is als de ontwerpster. ‘Je hebt iemand nodig die het karakter is, die precies het goede lichaam heeft, het gezicht, en de intense blik: Chanel heeft alles geleerd door goed te observeren. Als je dat moet construeren, werkt het niet. Dan wordt het snel een slappe imitatie.’

Biografie
De film is gebaseerd op de biografie van Edmonde Charles-Roux, in het Engels vertaald als Chanel and her world: Friends, Fashion and Fame, al is Fontaine er losjes mee omgegaan. Een tante en een jongere zus worden samen een oudere zus, Capel gaat eerder dood dan in werkelijkheid. En na zijn dood lijken voor Chanel alleen nog maar hoeden (voor de film gemaakt door de beroemde Britse hoedenontwerper Stephen Jones) en jurken te bestaan, terwijl ze in werkelijkheid nog een hele trits minnaars had.

Vaak wordt gespeculeerd over een vroege abortus, waardoor ze nooit meer kinderen heeft kunnen krijgen. Maar dat vond Fontaine, die eerder films maakte als Nathalie, Nettoyage à sec en Comment j’ai tué mon père, geen belangrijk gegeven voor de film: ‘Waar het om gaat is, hoe Chanel haar stijl en haar bestemming heeft gevonden. Of ze wel of niet een abortus heeft gehad, en van wie ze zwanger was, speelde daarbij voor mij geen rol.’

Kostuums
Net zo vrij is ze omgegaan met de kostuums. Pas tijdens haar verhouding met de Duke of Westminster, in de jaren twintig, maakte Chanel kennis met de stof tweed, maar in de film draagt Balsan tweed als hij gaat paardrijden. Chanel werd pas in de 1930 voor het eerst gesignaleerd in een gestreepte visserstrui, maar heeft hem hier al veel eerder aan.

Kostuumontwerper Catherine Leterrier, ook aanwezig bij de presentatie in Parijs, zegt aanvankelijk moeite gehad te hebben met die aanpak. ‘Ik wilde precies de geschiedenis volgen, en we hebben daar veel ruzie over gemaakt.’ Tot ze op een nacht wakker lag omdat een – waarschijnlijk – historisch correct naturelkleurig strohoedje niet bleek te werken bij Tatou. ‘Het was te zoet, niet Coco Chanel. Een donkergrijze hoed bleek wel de krachtige uitstraling te hebben die we zochten.’

Chanelpakje
Het meest wordt afgeweken van tijd en chronologie in de slotscène van de film, een modeshow op de trappen van de salon aan de Rue Cambon in Parijs, nog altijd het hart van het modehuis. Tautou draagt in de scène de klassieke deux-pièces die bekend staat als het Chanelpakje. Chanel kwam daar pas mee toen ze al over de 70 was, maar in de film is haar gezicht tientallen jaren jonger. De modellen zijn modern lang en modern opgemaakt en dragen Chanelkleren uit verschillende periodes. Ook, en eigenlijk vooral, uit de laatste jaren; veel van de kleren zijn dus ontworpen door Karl Lagerfeld, sinds 1983 jaar het creatieve hoofd van het modehuis.

Leterrier: ‘De scène valt eigenlijk helemaal buiten de film, maar je wilt toch iets terugzien van Chanel zoals het bestaat in het collectieve geheugen, de impact die het huis nog steeds heeft. We zouden haar creativiteit tekort doen door ons in die scène tot de kleren van één seizoen te beperken.’ Het is overigens het enige moment in de film waaraan door het modehuis is meegewerkt.

Lagerfeld
Er zijn foto’s van Chanel uit de periode voor de Eerste Wereldoorlog, maar het zijn er maar een handjevol. Kleren en hoeden zijn helemaal niet bewaard gebleven. Leterrier heeft, zegt ze, Chanels eerste ontwerpen proberen te destilleren uit haar levensloop en haar latere werk. Zoals Karl Lagerfeld de kenmerkende elementen van de Chanelstijl – de doorgestikte tas met ketting, het tweed, het kleine zwarte jurkje, de beige pump met zwarte neus, het Chanelpakje – steeds opnieuw vertaalt naar het heden, zo deden Fontaine en Leterrier het omgekeerde.

Het is duidelijk dat Fontaine het weeshuis beschouwt als bron van Chanels voorkeur voor zwart en wit: een van de eerste beelden uit de film is een gestileerd shot van de zwarte habijten en witte kappen van de nonnen in het weeshuis. Later keert Chanel terug naar haar decente schoolmeisjesjurken om zich te onderscheiden van de andere courtisanes op Royallieu: op eenvoudige geruite jurken zet ze de kraag en de manchetten van een mannenoverhemd.

Mannenkleren
De kleren van haar mannen spelen in de film sowieso een grote rol: Chanel draagt de pyjama’s en rijkleren van Balsan, een van zijn zwarte dassen verknipt ze tot de Chanelstrik. De witte camelia, tot op de dag van vandaag een typische Chaneldecoratie, prijkt in de film op de revers van een jasje van Boy Capel.

Het is in vergelijking met andere vrouwen dat de stijl van Chanel het best uitkomt. Tijdens een uitstapje naar een de renbaan steekt ze in haar simpele jurk enorm af tegen de andere vrouwen, zonder uitzondering mollige, met kant, korsetten en enorme hoeden uitgedoste verschijningen.

Op een dansavond in een casino is zij de enige vrouw in het zwart. Het contrast lijkt soms wel erg groot, maar wie foto’s uit de jaren twintig en dertig van Chanel kent, kan zich voorstellen dat ze ook in de periode daarvoor een revolutionaire verschijning was.

Look
Leterrier: ‘Chanel wordt vaak neergezet als de ontwerper die vrouwen van het korset bevrijdde. Maar dat deed modeontwerper Paul Poiret ook. Wat haar vooral onderscheidde, is dat ze er zo aantrekkelijk uitzag in haar eigen kleren, in mannenkleren, in dingen die op het eerste gezicht niks leken. Nu is het heel gewoon dat ontwerpers hun best doen op hun eigen look, toen bestond dat niet. Jeanne Lanvin was een onaantrekkelijke, oudere vrouw, Paul Poiret hartstikke dik. Niemand wilde er zo uitzien als zij. Chanel was een icoon: mannen vonden haar aantrekkelijk, vrouwen vonden haar geweldig. Dat is wat haar nog steeds modern maakt.’

Tatou in de de film Coco avant Chanel (.)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.