Julianne Moore won terecht Oscar voor haar rol in Still Alice

De makers van Still Alice trappen niet in de valkuilen van het ziektegenre. De film weet zonder effectbejag te ontroeren door zijn heldere toon: terughoudend en waar nodig hard.

Julianne Moore in Still Alice. Beeld -

In het begin raakt ze alleen woorden kwijt. Voor een hoogleraar in de linguïstiek is dat al angstaanjagend genoeg, maar het blijkt de aftrap van een serie verliezen. Haar oriëntatie, nauwgezetheid, herinneringen; nietsontziend vreet de ziekte van Alzheimer haar identiteit aan, totdat de 50-jarige Alice (Julianne Moore) ook zichzelf kwijtraakt.

Erfelijke vroege alzheimer, luidt de diagnose die het leven van Alice overhoop gooit. Haar keurige bestaan in New York, gekenmerkt door welvaart, professionele status en huwelijksgeluk, blijkt op drijfzand gebouwd. Voor haar drie volwassen kinderen is het een dubbele klap: ze zien hun moeder aftakelen en werpen daarmee misschien ook een blik in hun eigen toekomst.

Clichés

Films waarin een ziekte centraal staat, volgen vaak een vast stramien. Aanvankelijk lijkt Still Alice, naar de gelijknamige roman van neurowetenschapper Lisa Genova, daarin mee te gaan. Overbekend is bijvoorbeeld het scherp aangezette contrast tussen het succesvolle leven van de hoofdpersoon vóór de diagnose en het latere verlies van decorum. Ook de aanloop, met veel aandacht voor de eerste symptomen, is niet vrij van clichés.

Maar de makers van Still Alice kiezen toch hun eigen koers. Richard Glatzer en Wash Westmoreland slagen erin zowel overdreven sentiment als onrealistisch optimisme - bekende valkuilen in het ziektegenre - te vermijden en weten zonder effectbejag flink te ontroeren. De toon is helder, vaak terughoudend, maar hard als dat nodig is.

Nuchterheid kenmerkt ook de speelstijl van Julianne Moore, die terecht een Oscar won voor haar rol. Ogenschijnlijk moeiteloos roept ze een scala aan emoties op, van verzet tot verslagenheid. Alice is een trotse, praktisch ingestelde vrouw, die zich niet snel laat gaan, wat haar onderwerping aan alzheimer des te schrijnender maakt.

Glatzer (zelf ALS-patiënt) en Westmoreland stellen de ervaring van Alice centraal. Wanneer zij in de stad verdwaalt, verdwaalt de camera met haar mee. Dat haar man en kinderen bijrolspelers blijven met soms onduidelijke motieven, is het gevolg van die benadering. Het maakt het drama bij vlagen wat afstandelijk, maar zorgt er tegelijk voor dat de pijnlijkste momenten ongekend hard aankomen.

Julianne Moore in Still Alice. Beeld -

Interview Julianne Moore

Een gesprek met Julianne Moore over hoe ze haar spel expres klein houdt om een personage groot te maken. 'Ik ben voor veel dingen bang, behalve voor emoties.'

Secuur

Steeds draait Still Alice om de vraag hoe identiteit bepaald wordt en wat er van iemands zelfbeeld overblijft wanneer de hersenen worden aangetast. Wie ben je als je niet meer weet wie je was? Het is knap hoe de filmmakers die vraag niet proberen te veralgemeniseren, maar zich heel secuur richten op het specifieke karakter van Alice. Ziekten maken misschien geen onderscheid, de gevolgen zijn voor iedereen verschillend.
Zoals haar kinderen alledrie anders reageren op het lot van hun moeder, is ook Alice geen doorsneepatiënt, maar een uniek geval. En dat blijft ze, zelfs wanneer de ziekte haar kenmerkende eigenschappen dreigt weg te vagen.

Still Alice. Regie Richard Glatzer en Wash Westmoreland. Met Julianne Moore, Kristen Stewart, Alec Baldwin, Kate Bosworth. 101 min., in 35 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden