Julia zoekt Romeo met genotsknots

De derde roman van Heleen van Royen is te beschouwen als een experiment in roldoorbreking. Hoeveel mannelijke flierefluiters telt de literatuur niet, die ondanks - of misschien wel dankzij - hun bevrijdend onverantwoordelijke gedrag op sympathie van critici en lezerspubliek kunnen rekenen door maling te hebben aan intellectualisme en slechts...

Arjan Peters

Dus wat doet Van Royen in De ontsnapping? Ze voert Julia de Groot op (36jaar, 1.70 meter), volgens zichzelf 'niet zo'n lezer', werkzaam alsboekhoudster op een makelaarskantoor, moeder van twee kinderen (kleine Jimvan 6, Isabel van 11) en echtgenote van Paul. Dat is een doener en eensnurker, een brave borst met een nare handicap: hij heeft een micropenis,en dan spreken we over een slurfje dat de vier centimeter niet voorbijkomt.

Julia moet er hoognodig even uit. Ooit zegde ze haar broertje Jimmy toezijn advies ter harte te nemen, en elke dag te 'pieken'. En moet je haarnu zien zitten. Jimmy is aan kanker gestorven op zijn 19de, en dat isalweer negentien jaar geleden. Op zijn verzoek heeft Julia een onorthodoxeeuthanasie uitgevoerd door hem onder een kussen te smoren.

Gek genoeg heeft daarna geen arts de dood door verstikking vastgesteld.Dat zou Julia nog in problemen hebben kunnen brengen. Maar dergelijkepraktische puntjes zijn in De ontsnapping niet aan de orde. Zo horen we ookniet de wenkbrauwen op te trekken als de onbelezen Julia zich herinnert datJimmy dol was op een bundel Finse poëzie van Sirkka Turkka (1939), en zijnzus op zijn sterfbed een gedicht over de dood liet reciteren - dat pas in2005 in een Nederlandse vertaling is gepubliceerd, in de bloemlezing Dehond zingt in zijn slaap.

Typisch, maar in dit boek wordt voor de verandering níet nagedacht -oké? Deze vertelster heeft geen hersens, maar wel een lichaam, en dat wilmaar één ding: een genotsknots. Julia reist af naar Portugal: 'Ik kendehet niet. Het begon met een p. De p van penis, dat kon een gunstigvoorteken zijn. Ook de p van Paul, dat was wat minder.'

Geef toe, het is weer eens wat anders, en de onthechtheid is er nietzomaar, die dient met kracht veroverd te worden: Julia werkt valium,alcohol, xtc en coke naar binnen, schuift haar trouwring af, eet depasfoto's van haar kinderen op en gooit de simkaart van haar mobiel in zee.Om helemaal tot zichzelf te komen, kiest ze zelfs de modieuze oplossingdoor het aan de buitenkant te zoeken: in een Brusselse chirurgische klinieklaat ze zich omwerken tot een blonde vamp met gecorrigeerde schaamlippen.

Het moet niet doller worden, maar als ze haar intrek heeft genomen ineen Portugese huurvilla, vindt Julia haar Romeo, en dat is een Amerikaansezwarte porno-acteur (geboren als Javis), in het bezit van een geslacht waarje u tegen zegt.

Kan het incorrecter? Leeghoofdje is hysterisch, melodramatisch enopgewonden - een combinatie die je bij een hoofdpersoon niet vaak tegenkomtin de letteren. Haar liefde voor de zee drukt ze uit in primitievebewoordingen, andere heeft ze immers niet tot haar beschikking, en hetontbreken van brille is niet altijd ongeestig: 'De zee geeft, de zee neemt,het is niet mijn tekst, maar hij blijft sterk, laat de zee mij deze jongengeven, dan blijven we voor eeuwig vrienden.'

In het kader van het experiment zou het vervolgens aardig geweest zijnals Julia werkelijk had mogen beginnen aan een ander leven, dat uitsluitendbestond uit oppervlakkigheid en buitenkant. De burgerlijkheid met al haarwaarden en normen eens ruig hedonistisch getart. Het mag niet zo zijn.

Na een serie woeste bedscènes, waar Van Royen opvallend weinig woordenaan vuilmaakt, geeft ze er de brui aan. Dan stort het hele plan in elkaar;het thuisfront is toch niet uit Julia's gedachten verdwenen, Romeo is eenordinaire gigolo, ze was het bijna vergeten maar op zekere dag gaat hij ervandoor met medeneming van haar pasjes, 'sprookjesprinsen bestaan niet',ach god, de sentimentele herinneringen aan het dode broertje spelen ookgeregeld op, zodat ze uiteindelijk weer als een nerveus vrouwtje thuiskomt,waar die hufter van een Paul zich met zijn kleine ding blijkt te hebbenontfermd over de jonge vriendin van haar vader!

Daar zit ze dan, een afgewerkte oudere blondine, sniffend tussen descherven. 'Laten we praktisch blijven', stelt ze haar man voor. Die steltzich daar iets anders bij voor.

Er is geen ontsnapping weggelegd voor wie niet slim is. Les 1 uit deeeuwenoude picareske traditie, waaraan Heleen van Royen haar platte,provocatieve feminiene variant had kunnen toevoegen, als zij wél 'zo'nlezer' was geweest. Maar niks hoor. Julia mag even gebruikmaken van Romeo,maar die trekt zelf aan het langste eind.

Wat wil je, met zo'n geschut tussen je benen.

Arjan Peters

Heleen van Royen: De ontsnappingHvR/Foreign Media Group294 pagina's19,90ISBN 90 499 9976 X

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden