TheaterrecensieStamboommonologen

Joy Delima vliegt het onderwerp racisme van alle kanten aan ★★★★☆

Haar solovoorstelling Stamboommonologen is een indrukwekkend visitekaartje.

Joy Delima in Stamboommonologen.Beeld Isabelle Renate la Poutré

Eén lichtspot, een simpel bankje en een actrice op blote voeten in een eenvoudige witte jurk. Meer aankleding is er niet, in de solo Stamboommonologen van actrice Joy Delima. Dat is ook niet nodig, want Delima heeft genoeg aan haar veelzijdige spel. Moeiteloos vertolkt ze tenminste tien personages, van zichzelf en haar vader tot een Joop Klepzeiker-achtige figuur die haar vernederende vragen stelt. Met enkel een subtiele wisseling in mimiek of fysiek transformeert ze tot de uiteenlopendste figuren, in razendsnel opeenvolgende scènes. Tussendoor zingt ze – onversterkt en a capella – fraaie sfeervolle liedfragmenten.

Delima maakte Stamboommonologen als afstudeervoorstelling van de Artez toneelschool in Arnhem in 2019 – een indrukwekkend visitekaartje. Recentelijk is ze toegetreden tot het ensemble van Internationaal Theater Amsterdam, en dat gezelschap herneemt nu haar solo, mede vanwege de actualiteit. Want het onderwerp is racisme.

Delima vliegt het onderwerp van alle denkbare kanten aan: van de klasgenoot die stelt dat zij zich ‘met haar kleur’ in deze tijd geen zorgen hoeft te maken over werk, tot de sociopaat die haar onverdroten vraagt of het binnenste van de vagina van een zwarte vrouw inderdaad roze is. Terugkerend thema is haar eigen bewustwordingsproces. Want pas op de toneelschool in Arnhem, als tweede zwarte vrouw ooit, werd ze zich bewust van haar kleur. Door die unieke positie op school wordt ze voor haar klasgenoten een soort vraagbaak, en daaruit vloeit de noodzaak om ook zichzelf bij te scholen. Met haar toenemende kennis beseft ze in retrospectief ook beter hoeveel terloopse rotopmerkingen ze altijd achteloos van zich af heeft geschud.

Haar bewustwording is een zoektocht die ze met veel zelfspot aflegt. Tot een paar jaar geleden gebruikte ze nog gewoon het n-woord, zoals iedereen in haar familie, biecht ze op. Geestig is het gevoel van trots dat ze ervaart bij het corrigeren van deze gezinsleden: plots waant ze zich de ‘black panther van de familie’. Maar als ze door een journalist wordt gevraagd naar een foto waarop ze met haar vuist in de lucht staat, moet ze bekennen dat ze eigenlijk van niets weet. ‘Weet ik veel wie Malcolm X is. Ik lees toch geen Marvel-strips!’

De verwijzing naar Marvel is relevant, omdat ze bij de première van de zwarte superheldenfilm Black Panther pas beseft wat het is om positief gerepresenteerd te worden. ‘Dus zo voelen witte mensen zich altijd!’ Schrijnend is het inzicht dat het alledaagse racisme dat ze ervaart, niet spectaculair genoeg is om op Facebook te posten, tragikomisch haar stiekeme verlangen naar een heftiger incident, waarmee ze dan ‘fucking veel likes’ zal scoren. Haar zoektocht, zo wordt duidelijk, is ook een verlangen naar een heldere identiteit; naar één herkenbare groep om bij te horen. Dat verlangen leidt uiteindelijk tot een dna-test, die helaas niet meer duidelijkheid verschaft. Integendeel.

Zo maakt Delima knap inzichtelijk dat institutioneel racisme geen overzichtelijk verhaal is, geen simpele kwestie van ‘goed of fout’, maar een veelomvattend, complex en vaak geraffineerd geheel, dat van alle kanten belicht dient te worden, wil het kunnen worden herkend, benoemd en bestreden.

Stamboom Monologen

Theater

★★★★☆

Door Internationaal Theater Amsterdam i.s.m ArtEZ Toneelschool Arnhem. Met Joy Delima. Regie: Joeri Vos.

12/6, Internationaal Theater Amsterdam. Aldaar t/m 24/6.

Joy Delima speelt Stamboommonologen.Beeld Isabelle Renate La Poutré

Lees ook

Afkomstig uit Rotterdam, ervoer Joy Delima pas op de toneelschool in Arnhem dat ze anders was. Het heeft haar carrière niet in de weg gezeten. ‘Ik heb niet het gevoel dat ik minder werk heb dan een blonde klasgenoot, misschien zelfs meer’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden