Journalistieke gedweeheid jegens Wim Kok?

In zijn deze week gepubliceerde dagboek over de kabinetsformatie rekent voormalig VVD-leider Frits Bolkestein niet alleen af met politici (over Jan Pronk: 'Je was een mooi boek, Jan, maar we hebben het uit'; en bij het vertrek van Van Mierlo: 'Wat een ophef over een mislukte minister'), maar lucht hij...

FOKKE OBBEMA

Schiet Bolkestein op de valreep een losse flodder af, of snijdt zijn kritiek hout? Syp Wynia, Haags redacteur van Elsevier, kan zich erin vinden. 'Er is sprake van een wat nederige bejegening van Kok. Dat houdt verband met het beperkte werkgebied van Haagse journalisten: ze maken deel uit van de coterie van de politiek, dus ook van de hiërarchie. Er heerst op het Binnenhof een wat benauwde Hofsfeer, waarin een Kamerlid sneller neerbuigend wordt behandeld dan Kok.'

Wynia, eerder correspondent in Brussel, vindt zo'n houding 'niet gepast', maar merkt wel op dat de Haagse pers er niet alleen in staat: buitenlandse collega's gedragen zich net zo. 'Mensen als Kohl of Mitterrand werden ook altijd met groot ontzag benaderd. En de vaste clan van journalisten bij het Witte Huis is ook niet overdreven kritisch.'

Ook wijken de huidige Haagse journalisten volgens Wynia niet wezenlijk af van hun voorgangers. 'Onder Lubbers was het van hetzelfde laken een pak. Die werd onkritisch bejegend, terwijl er meer te halen was. Zoals de Koeweit-affaire of de zaken die je nu wel leest over zijn privé-leven. Die haalden niet de drukpers, dat zegt toch wel wat.'

Vrij Nederland-redacteur Leonard Ornstein gelooft niet dat de pers het in de Koeweit-affaire liet afweten. 'Er is geprobeerd dat tot de bodem uit te zoeken. Maar als je het verhaal niet rondkrijgt, houdt het op.' Evenmin deelt hij Bolkesteins opvatting dat premier Van Agt het gemakkelijk heeft gehad. 'Die is echt weggehoond.'

Lubbers had het aanvankelijk 'als fractievoorzitter eveneens zwaar te verduren, maar wist als minister-president wel iets neer te zetten', aldus Ornstein. Dat resulteerde tien jaar lang in een 'hele goede pers, ook al omdat er rond de functie van premier een zeker aureool hangt.'

Maar dat is geen garantie voor journalistieke waardering, waarschuwt hij. 'Dit voorjaar kreeg Kok een lawine van kritiek te verduren. Het was echt even de vraag of hij het zou houden, maar hij heeft de stemming toch in zijn voordeel weten te keren.' Bij een eventuele parlementaire enquête naar Srebrenica zou de premier het weer moeilijk kunnen krijgen. 'Kok is aanvankelijk heel fel en intimiderend geweest toen er kritiek op het Nederlandse optreden kwam. Later is hij heel zuinigjes in zijn commentaar geworden. Nu Van Mierlo en Voorhoeve weg zijn, is hij de belangrijkste politicus die nog in functie is.' Wat Ornstein Bolkestein wel wil nageven, is dat de pers zich tijdens de wekelijkse persconferentie niet al te kritisch opstelt. 'Men is wat braafjes geworden.' Als verklaring voert hij het grote verloop onder Haagse journalisten aan. Zelf zet Ornstein dit najaar een punt achter dertien jaar Den Haag. 'Je moet er toch wel een jaar of vijf, zes hebben gewerkt om de mechanismen te begrijpen. Zit je er te kort, en dat geldt met de huidige doorloopsnelheid voor veel journalisten, dan kun je niet echt doorvragen. En krijg je allerlei opmerkingen over kleine incidenten, maar niet over de politieke hoofdlijnen.'

NRC-commentator Mark Kranenburg beaamt dat de persconferenties met Kok 'geen hoogdravende discussie-bijeenkomsten' zijn, maar kaatst de bal terug. De journalistiek wil zich wel kritisch opstellen, maar het politieke klimaat werkt tegen. 'Er is sprake van politiek vrij dood tij. Dat is al met Lubbers begonnen'. Journalisten kiezen tijdens interviews altijd wel voor een kritische benadering, maar bij premiers als Lubbers of Kok is dat bijna onbegonnen werk. 'Dat zijn vreselijke klussen, omdat je te maken hebt met politici die gewoon het verhaal vertellen dat ze toch al in hun hoofd hadden.' Maar ongevoelig voor Bolkesteins kritiek is Kranenburg toch ook niet. 'Wanneer dit soort signalen van de politiek zelf komen, moeten we ons dat zeker ter harte nemen.'

Fokke Obbema

Frits Bolkestein en Margriet Brandsma, Haags duet, Prometheus, 29,90 gulden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden