Concertrecensie klassiek

Joseph Puglia combineert viool en elektronica, met magisch resultaat dat uw oren zal openen (****)

Concert (klassiek) - Joseph Puglia

Joseph Puglia Beeld Martina Simkovicova

Joseph Puglia. Met Frank van der Weij, Rombout Willems, Kate Moore, elektronica. Badings, Saariaho, Van de Putte, Berio, Moore. Amsterdam, Muziekgebouw aan ’t IJ, 10 mei.

Als je muziek maakt die niet gedragen wordt door ritme, akkoordstructuur of melodie heb je wat uit te leggen. En precies dat doet Joseph Puglia, het Amerikaans-Nederlandse vioolfenomeen dat Berio en Van de Putte verkiest boven Bruch en Brahms. Tijdens zijn concertprogramma Music and Movement vertelt hij dat er iets verloren is gegaan door te focussen op die vertrouwde kenmerken. Een gevoel voor de toon zelf bijvoorbeeld, en de exploraties die nodig zijn om nieuwe tonen te ontdekken.

Zodra hij begint te spelen, begrijp je wat hij bedoelt. Hij opent zijn concert met een verrassend vernieuwende compositie van Henk Badings (1907-1987), Capriccio voor viool en twee klanksporen. Al in 1959 was deze componist van opera en symfonieën in het Philips Natuurkundig Laboratorium, kortweg: NatLab, bezig met klankexperimenten. De combinatie van een traditioneel instrument als de viool en elektronica leverde een stuk op dat, zeer toegankelijk, stoelt op een concertachtige vorm, met een sterke interactie tussen de klanken van de tape en die van de viool. En toch ontstaat er een ervaring waar je bij andere composities voor viool en orkest niet aan toekomt. De golvende elektronische wolken en het metalige dreunen werken als een spanningsverhogend elixer in op de houtklank van de viool. Die krijgt er een vurig gloeiend karakter van.

Ruim dertig jaar later schrijft de Fins-Franse Kaija Saariaho …de la Terre, oorspronkelijk een deel uit een ballet, waarin de viool een flinke dot nagalm krijgt. Met lange tonen gaat hij op in het geritsel, gefluister en de vogelgeluiden van een geheimzinnig elektronisch oerbos. Puglia verkent met felle pizzicati en een zacht bevende strijkstok de klankmogelijkheden van zijn viool. Voor de luisteraars om hem heen is het alsof het dak van het Muziekgebouw aan ’t IJ opengaat en je een hemel vol sterren ziet.

Met een knikje naar de mannen achter de mengtafel begint For Joe, door Jan van de Putte geschreven voor Puglia. Die laat zijn strijkstok geluidloos vlak boven een snaar zweven. Via de luidsprekers klinken trage glissandi die hij eerder in de studio heeft opgenomen. En dan raakt de strijkstok een snaar en ontstaat uit de elektronische klanken toch een viooltoon – een magisch moment, begin van een lange, hypnotiserende periode van loom glijden op de laagste snaren van zijn viool.

Voor het laatste stuk van de avond neemt Puglia zijn publiek mee naar de nok van het Muziekgebouw, waar het Huygens-Fokkerorgel staat opgesteld. Kate Moore, componist van Synaesthesia Suite, bedient de voorgeprogrammeerde registers van het wonderlijk gestemde instrument, Puglia verbluft met virtuoze minimal musicpatronen.

Onderweg naar huis merk je dat je oren zijn open gegaan – zelfs het vertrouwde stadsgedruis klinkt anders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.