Interview Jos Collignon

Jos Collignon is anti-Brexit – dus erover tekenen vindt hij prachtig

Cartoonist Jos Collignon in zijn werkkamer in Utrecht. Beeld Katja Poelwijk

De Brexitsaga is al bijna drie jaar aan de gang. Je zou zeggen dat je als cartoonist van de krant wel een keer genoeg hebt van zo’n onderwerp. Niet Jos Collignon. Die schuift keer op keer weer met genoegen aan de tekentafel voor commentaar op ‘het spannendste verhaal van deze eeuw’.

Volkskrant-correspondent in Londen Patrick van IJzendoorn leek wel een beetje klaar te zijn met de Brexit. Hij tweette deze week: ‘Het idee van nog een jaar Brexitperikelen… pfff.’ Hij is vast blij dat het uitstel toch maar een half jaar werd. Hoe zit dat bij jou?

‘Ik denk dat we nog lang niet aan het einde zijn. Ik vind het niet zo erg, want ik vind de Brexit het spannendste verhaal van deze eeuw. Zonder meer.’

Collignon vertelt dit via de telefoon vanuit zijn huis. Het is woensdag en hij moet zo weer aan het werk voor de krant van morgen. Eerder deze week had hij er weer eentje met een Brexitthema: een tekening van EU-leider Jean-Claude Juncker die met een grote schoen een groep bekende Engelse politieke figuren (onder wie Theresa May en Boris Johnson) de zee in schopt. 

De Collignon van dinsdag 9 april: linksonder de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker. Rechts van boven naar beneden: harde brexiteer Jacob Rees-Mogg, premier Theresa May, Labour-leider Jeremy Corbyn en de conservatieve politicus Boris Johnson. Beeld Jos Collignon

De cartoonist vindt de Brexit een dankbaar onderwerp. Hij leest naast ‘zijn eigen krant’ zoveel mogelijk de Britse krant The Guardian om bij te blijven. Niet dat hij te spreken is over de Brexit zelf: die ziet hij vooral als het gevolg van de destructieve invloed van conservatief rechts. ‘Het was eigenlijk een raadgevend referendum, dat wordt geclaimd en misbruikt als de wil van het volk’, vindt Collignon. ‘Die Brexit is binnengehaald met bedrog en leugens.’ Dat inspireert wel, die verontwaardiging. Opgewekt: ‘De journalist in mij wordt helemaal wakker.’ 

Ondanks zijn sterke mening over de Brexit heeft Collignon geen tactiek of langetermijnboodschap. ‘Dat gaat allemaal vanzelf, joh. Het is een heel persoonlijk vak.’ Het liefst blijft hij weg van politieke stromingen en oordeelt hij per situatie, wat misschien de ene keer meer links te noemen is en de andere keer rechts. Hij vindt het in ieder geval prachtig om over de Brexit te tekenen, juist omdat hij het er niet mee eens is. ‘Op allerlei onverwachte momenten schieten me ideeën voor tekeningen te binnen. Daar kan geen soap tegenop. Ik denk dat ik het langer volhoud dan Theresa May.’

May is in Collignons tekeningen te herkennen aan haar lange neus, grijze haar en spichtige benen onder een mantelpak. En flinke wallen onder haar gefronste wenkbrauwen. Hij heeft een beetje een soft spot, zoals de Engelsen het zouden zeggen, voor de veelgeplaagde leider van de Britten. ‘Mensen schelden heel erg op May, maar ik zie er zelf toch meer een burgemeester in oorlogstijd in. Ik denk dat zij dacht: laat mij het maar doen, want als die harde brexiteers het gaan leiden, wordt het nog veel erger.’

Meestal lijkt May de rampen gelaten over zich heen te laten komen in jouw tekeningen, valt me op.

Collignon lacht. ‘Oh ja? Dat zou best kunnen, daar heb ik niet zo op gelet.’ Hij bedenkt niet van tevoren wat voor rol een persoon in een tekening of reeks tekeningen gaat innemen, zegt hij. ‘Dat hangt af van wat er in mij opkomt. Wat leuk is om uit te werken, wat geestig is.’

Mensen vragen of het moeilijk is iets nieuws te verzinnen over de Brexit, maar eigenlijk is het gewoon altijd heel moeilijk nieuwe ideeën te verzinnen, zegt Collignon. Drie keer per week moet hij met een idee komen, voor de krant van dinsdag, donderdag en zaterdag – de andere dagen houdt hij sinds zijn 65ste vrij. ‘Meestal denk ik ’s ochtends op dagen dat ik voor de krant werk: vandaag wordt het niks. Gelukkig komt er altijd wat.’ Hij beschrijft ideeën zoeken als ‘wandelen door een soort tuintje in je hoofd’: ‘Je kijkt rond, licht tegels en draait elk blaadje om, om te zien of er nog iets bruikbaars ligt.’ Ineens klikken er, wonderlijk genoeg, een aantal associaties in elkaar en is er een idee geboren. ‘Dan ben je klaar, hè? Dan hoeft het alleen nog maar getekend te worden.’

Is dat het gevoel: als je het idee hebt, dan ben je er eigenlijk al?

‘Ja, zo gaat dat. Dat tekenen doe ik al veertig jaar. Als ik het eenmaal weet, krijg ik het wel op papier.’

Eigenlijk vindt hij dat zijn tekeningen columns zijn. Het gaat om commentaar leveren en het belangrijkste is de compositie. Een tekening ‘lees’ je ook van linksboven naar rechtsonder, net als een geschreven column. ‘Daar moet ik rekening mee houden, want anders zie je het verkeerde detail op het verkeerde moment. Net als bij geschreven grappen moet de punchline, de punt, helemaal achteraan komen.’

Collignon zoekt in zijn archief tussen duizenden exemplaren (‘Ik kom tekeningen tegen waarvan ik allang vergeten ben dat ik ze ooit gemaakt heb’) naar de tekening van 23 februari - twee Engelsen in rijkostuum tijdens de vossenjacht.

De Collignon van 23 februari. Beeld Jos Collignon

‘Eerst lees je het vetgedrukte tekstje wat erboven staat. Dan zie je de ruiters schieten, maar dan weet je eigenlijk nog niet zo goed waar het precies over gaat. En dán zie je die vos onderin in het midden! Dan weet je dat ze als een bezetene op die vos schieten, maar dat ze in hun onhandigheid meer naar elkaar schieten.’ De chaos van de Brexitpolitiek in Engeland, kortom. ‘En dán zie je pas die dode hondjes liggen. Dan denk je, hoop ik: die sukkels schieten hun eigen honden eerder dood dan die vos, het doel waar ze eigenlijk op uit waren.’

Heb je een Brexittekening die extra goed werd ontvangen?

‘Het aardige met tekeningen is dat je ze ook internationaal kunt verspreiden. Tekeningen met internationale thema’s stuur ik naar een agentschap in LA en die verspreidt ze over de hele wereld. Of ik tweet mijn tekening zelf. In 2017 werd er een opgepikt door een journalist van een Britse krant, die werd in de Engeland honderden keren geretweet. Dan weet ik dat die raak was.’

De Collignon van 10 juni 2017. De tekening werd onder andere opgepikt door het Britse magazine ‘The Spectator’. Beeld Collignon

May had toen net de verkiezingen had verloren. ‘Ze dacht haar positie te versterken, maar dat werkte in haar tegendeel.’ Collignon zet zijn tekeningen ook op Facebook. ‘Dan zie ik aan de likes hoe die wordt ontvangen. Er zit een soort kwaliteitscontrole in verborgen.’

Betekent een grote hoeveelheid likes dat het een goede tekening is?

‘Nou, ik neem aan dat mensen een tekening liken als ze er plezier om hebben. Dat is met tekeningen over politiek altijd wel een voorwaarde, vind ik. Humor is mijn toegang tot de lezer. Als die een keer om mij gelachen heeft, dan kijkt ie de volgende keer nog eens.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.