Recensie Barok vuurwerk

Jordi Savall weet het orkest te kietelen met nieuwe muziek en ideeën ★★★☆☆

Met een rariteit van Antonio Salieri levert de gambist misschien zelfs een Nederlandse première. 

Jordi Savall. Beeld David Ignaszewski

Een onverwachte coryfee stapt op de bok bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Jordi Savall begon in de jaren zestig als een virtuoos op de viola da gamba, later richtte hij verschillende oudemuziekgroepen op. Inmiddels bestrijkt de 78-jarige Catalaan bijna een millennium aan muziek, van middeleeuws klaaglied tot de moderne Arvo Pärt. De vraag is of in hem een dirigent schuilt die een hedendaags symfonieorkest zonder kleerscheuren door de 18de eeuw kan loodsen.

Bij de aftrap blijkt dat Savall in dit vak nog amper droog is achter de oren. Vierde orkestsuite van Johann Sebastian Bach, de trommelvliezen protesteren: ongelijke inzet, schetterende trompetten, een orkest uit balans. Zoals zo veel barokdirigenten die op latere leeftijd het symfonieorkest omarmen, zwaait Savall gebrekkig. Gelukkig krijgt hij de strijkers niet van de wijs. In een menuet volgen ze feilloos de ritmische vertraging die hij overdreven duidelijk uittekent.

Het heeft natuurlijk frisse kanten, een orkest dat niet kan varen op routine, en dat vermoedelijk voor het eerst in zijn bestaan noten ziet van Jean-Philippe Rameau. De Franse barokcomponist was in 1763 al 80 toen hij begon aan zijn opera Les Boréades. Desondanks stopte hij in de instrumentale delen de energie van een 20-jarige.

Jordi Savall. Beeld David Ignaszewski

Wat Savall in Bach niet lukt, lukt in Rameau vanaf de eerste maat. De Ouverture is een festijn van kwetterende klarinetten en over de snaren jagende violen. Voor de stuwing op trom en tamboerijn heeft Savall uit Spanje een meesterpercussionist meegebracht, Pedro Estevan. Barokkenners mogen sputteren over een onwennigheid hier of daar, maar in Rotterdam klinkt Rameau naar wat hij waard is: een geniale componist die een orkest fleurig uitlicht.

Met een rariteit van Antonio Salieri levert Savall misschien een Nederlandse première. Salieri schreef in 1815 26 Variaties over La Folia di Spagna. Het procedé lijkt op dat van Ravel in de Boléro: gestage herhaling die wordt ingekleurd met steeds andere instrumenten. Er komen verrassende klanken voorbij, zoals een timide harp waarop een woest orkest inhakt. Mits gespeeld met humor, kan dit stuk een blijvertje worden.

Voor Jordi Savall zelf pakt het oordeel tweeslachtig uit. Ja, hij kan een symfonieorkest kietelen met andere muziek en ideeën. Maar hoed je als hij klankmassa’s in goede banen moet leiden, zoals in Händels Music for the Royal Fireworks. Of het orkest slibt dicht, of de instrumentengroepen schieten als onbetrouwbaar vuurwerk alle kanten op.

Barok vuurwerk

Klassiek

★★★☆☆

Bach, Rameau e.a. door het Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Jordi Savall

22/11, De Doelen, Rotterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden