BoekrecensieDe orde voorbij – 12 nieuwe regels voor het leven

Jordan Peterson deelt zijn levenslessen in een boek vol kronkelzinnen en clichés ★★☆☆☆

Op het hoogtepunt van zijn roem viel klinisch psycholoog en YouTube-ster Jordan Peterson ten prooi aan een verslaving. De ervaring stemt hem nederig, maar niet milder. Hij deelt zijn levenslessen in een boek vol clichés en kronkelzinnen.

De Canadese klinisch psycholoog Jordan B. Peterson schreef eerder de bestseller 12 regels voor het leven. Beeld Getty
De Canadese klinisch psycholoog Jordan B. Peterson schreef eerder de bestseller 12 regels voor het leven.Beeld Getty

Jordan Bernt Peterson is terug. De Canadese klinisch psycholoog, werkzaam aan de Universiteit van Toronto, verwierf niet zo lang geleden het wereldsterrendom door zijn robuuste levensfilosofie en een geharnaste houding tegen alles wat naar identiteitspolitiek riekt. Een zware verslaving aan kalmeringsmiddelen hield hem een tijdje van het werk, maar inmiddels is hij hersteld en is De orde voorbij verschenen. Het boek wordt gepresenteerd als een uitdieping van 12 regels voor het leven, de bestseller die op het nachtkastje lag van jonge, vaak witte mannen die sturing in het leven zochten en/of hun status in de wereld zagen afnemen. Na de publicatie van 12 regels voor het leven riep de conservatieve columnist David Brooks van The New York Times Peterson zelfs uit tot ‘de invloedrijkste publieke intellectueel van de westerse wereld van dit moment’.

Vier jaar geleden was Peterson nog volstrekt onbekend. Het YouTube-kanaal waarop hij zijn colleges plaatste, trok slechts een handjevol kijkers. Dat veranderde toen Peterson een opzienbarende stem werd in een Canadees debat over genderneutrale aanspreekvormen. De wens van transgenders om aangesproken te worden met ‘they’ of ‘them’ – ‘hen’ of ‘zij’ in het Nederlands – kwam volgens Peterson neer op linkse, politiek correcte dwingelandij. Geef je eraan toe, vond hij, dan sta je op de drempel van een communistische dictatuur waar taal en denkbeelden worden verordonneerd van hogerhand.

Petersons kritiek vond vooral weerklank bij mensen die vreesden onder de voet gelopen te worden door de ‘social justice warriors’ – een scheldnaam voor ‘verbeten’ linkse activisten. Wie via deze ingang bij Petersons YouTube-kanaal uitkwam, stuitte vervolgens op zijn andere, voor sommigen levensveranderende psychologische werk. Daarin toont hij zich een meevoelende, maar strenge vaderfiguur die zijn toehoorders oproept met moed, zelfrespect en ijver de verdomd moeilijke taak te aanvaarden om in deze wereld te leven. Deze allesbehalve opzienbarende boodschap werd verslonden door ontelbaar veel dolende jongemannen, die snakten naar een peptalk waarmee ze de wereld – in al haar diversiteit, genderneutraliteit en vermeende spirituele leegte – weer even aankunnen.

Peterson werd een YouTube-ster. En YouTube-sterren krijgen vroeg of laat een boekcontract onder de neus geschoven. Hij tekende bij het prestigieuze Random House, waar in 2018 12 regels voor het leven verscheen – een compact zelfhulpboek met hoofdstuktitels die klinken als praktische tips (‘Sta rechtop, met je schouders naar achteren’). In deze wereldwijde miljoenenseller paart Peterson filosofische inzichten aan persoonlijke anekdotes en praktijkervaringen om zijn lezers op weg te helpen naar de best mogelijke versie van zichzelf. ‘Toughen up, you weasel’, houdt Peterson ons voor. Leven is lijden, met zelfbeklag kom je nergens, en voordat je de wereld (links) ideologisch de maat gaat nemen, moet je eerst proberen je eigen leven op orde te krijgen. In de beste passages weet Peterson clichés (‘Sluit vriendschap met mensen die het beste met je voorhebben’) af te stoffen en een nieuwe glans te geven; in de minste is de grens tussen een goedbedoeld aforisme en een aansporing tot machismo wel heel dun.

In De orde voorbij trekt Peterson de zelfhulplijn door. Ook in dit werk pleit hij voor een stevige, ascetische levenshouding: accepteer het lijden manmoedig en koester een gezonde afkeer van ideologische starheid.

Fundament van het boek vormt de lijdensweg die Peterson zelf achter de rug heeft. De ellende begint in 2019, als hij op het hoogtepunt van zijn roem is. Bij zijn vrouw wordt een agressieve vorm van kanker gevonden. Peterson gaat kalmeringsmiddelen gebruiken om de spanning de baas te worden en raakt eraan verslaafd. In een uiterste poging ervan af te komen laat hij zich opnemen in een Russische kliniek, waar hij in een kunstmatige coma wordt gebracht om de zwaarste afkickverschijnselen te kunnen doorstaan. Als hij weer wakker is, wacht hem een lange revalidatie waarin hij opnieuw moet leren lopen.

De ervaring stemt hem nederig, maar niet milder. Linkse dogmatici kunnen nog altijd op zijn toorn rekenen. Wat hij hun vooral kwalijk neemt, is dat zij in hun ‘doorgeslagen’ streven naar gelijkheid de grilligheid en tegenstrijdigheid van het bestaan ontkennen. Zie bijvoorbeeld zijn oprisping over het communisme, dat onderdrukte mensen verheerlijkt, terwijl een aanzienlijk deel van hen ‘onbekwaam, gewetenloos, niet intelligent, verdorven, op macht belust, gewelddadig, rancuneus en jaloers’ is.

Nee, laat ideologie lekker varen, stelt Peterson. Richt je liever op jezelf. Disciplineer jezelf en probeer iets op te steken van gelouterde mensen die meer weten dan jij. Open deuren misschien, maar hé, als het zoekende types kan helpen om wat houvast te vinden, wat voor kwaad kan het dan?

Toch valt nog te bezien of Petersons levenslessen opnieuw een miljoenenpubliek zullen vinden. Want behalve door clichés wordt zijn werk ook gekenmerkt door een ongelooflijk moeizame schrijfstijl. In 12 regels voor het leven was dat nog niet zo’n grote hindernis – dun boekje, korte hoofdstukken, je racete er zo doorheen. Maar in het beduidend dikkere De orde voorbij loop je op bijna elke pagina wel vast in een kronkelzin. ‘Anderen hebben die letten op wat jij belangrijk of interessant vindt onderstreept, in de eerste plaats, het belang van waarop jij let, maar onderstreept, in de tweede plaats, en dat is belangrijker, dat jij een gerespecteerd centrum bent van bewuste ervaring en bijdraagt aan de collectieve ervaring.’

Dat Peterson met dit soort ondoordringbaar proza nieuwe fans zal binnenhalen, is moeilijk voorstelbaar.

Jordan B. Peterson: De orde voorbij – 12 nieuwe regels voor het leven. Uit het Engels vertaald door Mario Molegraaf. Prometheus; 376 pagina’s; € 24,99.

null Beeld Prometheus
Beeld Prometheus
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden