nieuwsjoost zwagerman essayprijs

Joost Zwagerman Essayprijs 2020 voor Anouk Kootstra

De jury noemt het essay Een jas die past, over klasse in de Nederlandse maatschappij, ‘niet alleen goed geschreven, persoonlijk en grappig, maar ook een serieuze analyse van een maatschappelijk verschijnsel dat een taboe is’.

Anouk Kootstra.Beeld Roos Trommelen

De winnaar van de Joost Zwagerman Essayprijs 2020 is Anouk Kootstra met Een jas die past, een essay over de rol van klasse in onze maatschappij. De jury noemt het een ‘heel mooi en krachtig essay van een groot schrijftalent’. Kootstra wint met deze aanmoedigingsprijs een bedrag van 7.500 euro. 

De Joost Zwagerman Essayprijs is een initiatief van de Van Bijleveltstichting en de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde voor beginnende essayisten. De uitreiking op 18 november, de verjaardag van Joost Zwagerman (1963-2015), vindt vanwege de pandemie online plaats.

‘Ik had dit totaal niet verwacht’, vertelt Kootstra. ‘Ik heb het van tevoren aan niemand laten lezen, misschien omdat het zo’n ontzettend persoonlijk stuk is. Het idee voor dit essay zat al minstens een jaar in mijn hoofd, sinds ik de film I, Daniel Blake zag, die ik ook noem in mijn stuk. Maar het schrijven was een worsteling, ik heb het zo vaak herschreven.’

Desondanks was er volgens Kootstra geen beter moment om dit essay te schrijven. ‘Ik kan nu van enige afstand kijken naar zowel de arbeidersklasse van mijn ouders als de universitaire klasse waarin ik werk. Bovendien verbaas ik me nog steeds over het verschil tussen die twee klassen, maar die verwondering wordt steeds minder.’

In haar essay beschrijft Kootstra hoe ze inmiddels zelfs kunst – ‘het laatste bastion, een obstakel voor en vehikel van sociale mobiliteit’ – is gaan waarderen. Kunst is volgens haar onderdeel van het cultureel kapitaal, een term die ze leent van de Franse socioloog Pierre Bourdieu (1930-2002). Met cultureel kapitaal, maar ook met geld en een opleiding, klim je steeds hoger op de maatschappelijke ladder, schrijft Kootstra. Sociale mobiliteit is dus mogelijk, zoals Kootstra zelf heeft ervaren. Van de Twentse basisschool via het gymnasium tot aan de universiteit: Kootstra merkte dat ze stap voor stap een andere smaak begon te ontwikkelen en daarover verbaast zij zich in Een jas die past.

Exclusief voor lezers van de Volkskrant: de Joost Zwagermanlezing 2020 door schrijver en biograaf Benjamin Moser.

Kootstra’s essay is een pleidooi voor vernieuwde aandacht voor het verschijnsel klasse, voor het idee dat het voordelen oplevert naarmate je meer cultureel kapitaal, kennis of geld hebt. ‘Klasse zit in alles, maar ik heb het idee dat het tegenwoordig steeds meer verhuld is. Het lijkt alsof klasse er niet toe doet, maar dat is volgens mij onjuist. Afkomst en klasse spelen ook in onze huidige maatschappij een rol. Denk maar aan studenten die geen universitair geschoolde ouders hebben, die worstelen vaker met studeren.’

Kootstra oogst veel lof door in haar essay het persoonlijke met het theoretische te verbinden. Volgens de jury is Een jas die past ‘niet alleen goed geschreven, persoonlijk en grappig, maar ook een serieuze analyse van een maatschappelijk verschijnsel dat een taboe is’. In het essay komen Kootstra’s achtergrond als onderzoeksjournalist bij Investico en haar ervaring als docent sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam komen samen. Kootstra ziet in de prijs een mooie stimulans. ‘Misschien wil ik in de toekomst wel een non-fictieboek schrijven.’

Andere genomineerden voor de Joost Zwagerman Essayprijs waren Eelco Couvreur met Een Indische cultuur van schaamte, zwarte gaten en zwijgende raadsels, Wiel Dorssers met Zijn geur, zijn hand, Fatiha al Mansouri met Jilla, Marcel Oden met Twitteren waar eens de grutto vloog en Laura Weeda met Taal is de eerste en grote verdeler. De genomineerde essays staan in het nieuwe nummer van De Nederlandse Boekengids.

De uitreiking van de Joost Zwagerman Essayprijs is te zien via www.joostzwagermanlezing.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden