Joodse erfgenamen 'Welfenschat' klagen Duitse staat aan

De nazi's betaalden in de jaren '30 veel te weinig voor de 'Welfenschat' van een joodse handelaar, vinden diens erfgenamen. Ze stappen naar de rechter om de werken terug te krijgen.

Een stuk uit de Welfenschat, momenteel te zien in het Bode-museum in BerlijnBeeld ap

Roofkunst of geen roofkunst? Erfgenamen van de vroegere Joodse eigenaren van de 'Welfenschat' gaan voor de Amerikaanse rechtbank proberen om deze middeleeuwse kerkschat in hun bezit te krijgen. Volgens hun advocaten zijn de rijkelijk met goud uitgevoerde stukken in 1935 'onder dwang van de nazi's' voor een te laag bedrag verkocht aan deelstaat Pruisen. De huidige waarde zou ruim boven de 200 miljoen euro liggen.

De 'Welfenschat', genoemd naar de adellijke familie Welfen, was in de Middeleeuwen te vinden in de Dom van Braunschweig (Brunswijk). De collectie bestaat uit reliekhouders, beeldenaltaarstukken en kruisbeelden, uitgevoerd met goud en edelstenen. Beroemd zijn het Heinrichkreuz en een draagbaar altaarstuk uit 1150.

Uit geldnood verkocht hertog Ernst-August von Braunschweig-Lüneburg de uit 82 stukken bestaande kerkschat in 1929 aan een consortium van vier Duits-Joodse kunsthandelaren. De hertog kreeg er 7,5 miljoen Reichsmark voor (grofweg 22 miljoen euro). De handelaren wilden de stukken doorverkopen, maar dat bleek lastig na de economische crisis van 1929.

De kerkschat ging op tournee in de Verenigde Staten, waar de helft werd verkocht aan verzamelaars en musea. Totale opbrengst: 2,5 miljoen Reichsmark . De rest van de collectie, de waardevolste stukken, werd in de kluis van een bank in Amsterdam opgeslagen. Nazi Hermann Göring, toen onder meer minister-president van deelstaat Pruisen, maakte er in 1935 vervolgens werk van om de collectie aan te kopen. Dat lukte, voor 4,25 miljoen Reichsmark. De grote vraag is nu of deze koop onder dwang gebeurde. Dat zou heel goed kunnen. Een aantal van de eigenaren leefde immers nog in nazi-Duitsland, anderen hadden er familieleden, die uiteraard allemaal gevaar liepen.

Een stuk uit de Welfenschat, momenteel te zien in het Bode-museum in BerlijnBeeld ap

Topattracties

Na de oorlog werd de Welfenschat door de Amerikanen in beslag genomen. Later ging de collectie naar de Stichting Pruisisch Cultuurbezit. Tegenwoordig is de kerkschat in Berlijn in het Kunstgewerbemuseum te zien. Met het grote altaar van Pergamon en de Buste van Nefertiti behoort de schat tot de topattracties van de Berlijnse musea.

De erfgenamen van de Joodse kunsthandelaren pogen de collectie sinds 2008 terug te krijgen. Deze week zei hun advocaat Nicholas M. O'Donnell dat hij de Stichting Pruisisch Cultuurbezit nu in Washington voor de rechter gaat dagen. Daar hoopt hij meer druk te kunnen zetten: feitelijk zit immers de Duitse staat in het beklaagdenbankje. O'Donnell zegt te kunnen bewijzen dat de werkelijke waarde destijds zeker drie- tot viermaal hoger was dan Göring en zijn stromannen betaalden.

Nog een stuk uit de WelfenschatBeeld epa

Schijnproces

Hermann Parzinger, voorzitter van de Stichting Pruisisch Cultuurbezit, bestrijdt dat. 'Gezien de crisis werd er destijds een goede prijs betaald', zei hij bij Deutschlandradio Kultur. Parzinger voelt zich gesterkt door de uitspraak van een commissie onder leiding van oud-rechter Jutta Limbach, die vorig jaar oordeelde dat de collectie niet als roofkunst gezien mag worden.

Dat advocaat O'Donnell alvast de messen slijpt voor het komende proces, blijkt uit diens reactie over dat - niet bindende - oordeel. 'Het was een schijnproces. Mijn cliënten ervoeren dezelfde discriminatie als hun voorvaderen onder de nazi's.' De reactie van Parzinger: 'Dat was een smakeloze opmerking.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden