Joods Overleg wekt ook weerstand op

Ze zijn wel reuzendoders genoemd, de onderhandelaars van het Centraal Joods Overleg (CJO). De overheid en verzekeraars zijn al gezwicht voor hun argumenten, en ook de beurs lijkt langzaam in te zien dat restitutie van oorlogs tegoeden onvermijdelijk is....

'Er overvalt mij een groot gevoel van gêne', zegt voorzitter H. van den Bergh van VluchtelingWerk over de voortdurende onderhandelingen. 'Het gaat over de omvang van bedragen alsof het koehandel is', vindt de Amsterdamse hoogleraar A. Lange. En oud-D66-senator E. Spier meent dat het CJO de vrees voor antisemitisme op schandelijke wijze gebruikt als een wapen in de financiële besprekingen. R. Naftaniël, de voornaamste CJO-onderhandelaar, gedraagt zich volgens hem als een gezant van God.

De stijl van onderhandelen mist waardigheid, vinden de critici. 'De discussie over geld leidt af van de echte verliezen die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn geleden', meent Tweede-Kamerlid C. Hermann (GroenLinks).

Van den Bergh reageert fel. Hij vindt dat de publieke vechtpartij over 'leed dat niet in financiële termen te vatten is' afgelopen moet zijn. Van den Bergh: 'Ik hoor het CJO steeds rapporten neersabelen en voorstellen tot restitutie afdoen met termen als verbijsterend. Dat is gênant. Er is meer wijsheid en discretie nodig. Van alle partijen.'

Het gebrek aan waardigheid is niet het enige dat de critici, die zeggen te spreken namens anderen in hun omgeving, dwarszit. Ook de wijze waarop het CJO de miljoenen wenst te vergeven, veroorzaakt verdeeldheid.

Sommigen vinden dat al het geld aan algemene doelen moet worden besteed. Anderen pleiten juist voor een strikte individuele uitkering. Spier is voorstander van het laatste, gedaan onder toezicht van de overheid. Spier: 'Het CJO is een clubje dat zich ten onrechte opwerpt als vertegenwoordiger van een gemeenschap. Maar die gemeenschap bestaat niet.'

Critici noemen onderhandelaars Centraal Joods Overleg 'bobo's'

Vervolg van pagina 1

Oud-D66-senator H. Gelderblom: 'Wie zijn deze bobo's dat ze over mijn gestolen erfenis kunnen beslissen? We moeten af van het rabbinale toezicht. Er moet een zelfstandig bestuursorgaan komen voor de verdeling van het geld; dan pas is de democratische controle gewaarborgd.'

De tegenstanders van het uitkeren van restitutiegeld aan individuen zijn evenmin enthousiast over de keuzes van het CJO. Zij vinden dat er te weinig is gesproken over de besteding van de restitutiegelden.

Hoogleraar klinische psychologie Lange: 'Het zou waardiger zijn om over zinnige doelen te spreken dan over 150 miljoen meer of minder.'

H. Menco, oud-penningmeester van het Joods Maatschappelijk Werk: 'Waarom het meeste geld niet aanwenden voor de instandhouding van joodse cultuur in het buitenland?'

De doelen liggen volgens Menco en Lange voor het oprapen. In Rusland of Oekraïne zou het geld welkom zijn om 'joods leven weer op te bouwen', meent Menco. Lange ziet ook minder voor de hand liggende bestemmingen voor delen van het geld. De Palestijnse kampen zouden er bijvoorbeeld mee kunnen worden opgeknapt. Of het geld zou ten goede kunnen komen van een rechtszaak tegen de Oostenrijkse FP & Ouml;-voorman Jörg Haider.

Lange: 'De grootvader van Haider heeft de bezittingen van joden in de oorlog voor een prikkie ingepikt. Je zou een rechtszaak van zo'n nabestaande tegen Haider kunnen financieren. Dat kan veel goed doen.'

Het CJO is nauwelijks onder de indruk van de kritiek. Het weet zich gesteund door het kabinet dat de Tweede Kamer onlangs heeft geadviseerd om de verdeling van geld via een stichting te laten verlopen. De democratische controle is gewaarborgd, zegt een woordvoerder van Financiën.

CJO-voorman R. Naftaniël doet de verwijten over het tekort aan onafhankelijk toezicht af als onjuist. De oud-D66-politici zijn volgens hem verkeerd geïnformeerd.

Ook het verwijt dat niet al het geld naar individuen gaat, raakt Naftaniël niet. 'Wij wilden dat juist. Maar in de onderhandelingen met de overheid, die aanvankelijk geen cent aan individuen wilde geven, is de consessie gedaan dat er vijftig van de vierhonderd miljoen naar buitenlandse humanitaire doelen gaat. Spier en Gelderblom verwijten mij een regeringsstandpunt. Als het hun stoort, moeten ze het maar aankaarten bij hun eigen partij.'

Voor het schenken van al het restitutiegeld aan buitenlandse doelen heeft Naftaniël, die naar eigen zeggen veel steunbetuigingen ontvangt voor het CJO-werk, evenmin een goed woord over. 'Het geld dat overlevenden van de oorlog toekomt zomaar wegschenken zou diefstal zijn. De overlevenden zijn mans genoeg om het zelf te vergeven, als ze dat willen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden