Jongeren met verstandelijke beperking eerder slachtoffer online misbruik

Dreigtweets, haatcampagnes en banga-lijsten. Jongeren met een licht verstandelijke beperking zijn eerder slachtoffer van cyberpesten, manipulaties en seksueel misbruik via sociale media dan andere jongeren. Ook tonen ze vaker dadergedrag. Er is amper voorlichting voor deze jongeren. Dit constateert stichting Kennisnet.

Beeld anp

Deze licht verstandelijk beperkte (lvb) jongeren zijn net als hun leeftijdsgenoten zonder beperking zeer actief op Facebook, Twitter, WhatsApp en andere sociale netwerken. Maar, zo constateerde Remco Pijpers van Kennisnet, de problemen van deze groep zijn niet onderzocht. Kennisnet, de stichting die de overheid adviseert op het gebied van ict in het onderwijs - ondervroeg hierom experts van verschillende woonprojecten, scholen, de GGZ en de politie. Volgens hen houdt inmiddels bijna 80 procent van de huidige problemen met licht verstandelijk beperkte jongeren verband met hun sociale mediagebruik.

Regelmatig komen er bij Kennisnet 'akelige verhalen' binnen over jongeren met een licht verstandelijke beperking die in de problemen zijn gekomen door het gebruik van sociale media, zegt initiatiefnemer van het onderzoek Remco Pijpers. Zoals een leerlinge van een praktijkschool met een beperkt IQ van nog geen 70, die zich al voor de derde keer online had laten verleiden tot een ongezonde seksuele relatie. Of jongeren die naaktfoto's van zichzelf of van anderen op internet zetten.

'De situaties zijn vaak schrijnend. Niet alleen voor de jongeren zelf, maar ook voor de volwassenen in hun omgeving. Docenten en begeleiders weten niet wat ze ermee aan moeten. En de ouders, vaak ook minder begaafd, zijn doorgaans niet bij machte om hun kinderen te helpen. Voorlichtingsmateriaal genoeg, maar ongeschikt voor jongeren met een lvb', schrijft Kennisnet.

Te weinig kennis

Veel jongeren krijgen een smartphone van hun ouders, maar ze leren niet hoe ze daarmee moeten omgaan. GZ-psycholoog Heestermans: 'Lvb-jongeren willen er graag bij horen. Ze gaan ook zitten chatten, twitteren, facebooken of appen - en gelijk hebben ze - maar ze tuinen er makkelijker in. Ze hebben niet door wat er gebeurt als iemand aardig tegen ze is'.

Volgens Heestermans krijgen ze vaak veel te weinig kennis aangedragen. 'We moeten dit soort jongeren leren omgaan met sociale media in een samenleving waarin sociale media steeds belangrijker worden. Je ziet té vaak dat 'beheersing' de automatische 'oplossing' is als de omgeving zich onmachtig voelt. De computer of de telefoon moeten dan weg, of ze mogen er alleen nog onder toezicht gebruik van maken. Dat heeft hooguit tijdelijk zin, maar het is géén oplossing.'

Dader

Lvb-jongeren kunnen zowel slachtoffer als dader zijn. Deze jongeren gaan steeds actiever op zoek naar - al dan niet vrijwillige - sekspartners via datingsites en sociale media, en dat gedrag wordt vaak nauwelijks gecorrigeerd. Door de problematiek van deze jongeren escaleren situaties sneller, en belanden ze eerder in moeilijke situaties. Sonja Heijkamp, begeleider-coördinator bij BinG! Amerpoort: 'Jongeren met een lvb hebben vaak geen sociaal inzicht, kunnen niet reflecteren op hun eigen gedrag en - heel belangrijk als het gaat om internet en sociale media - ze hebben geen impulscontrole'.

Loverboys proberen regelmatig in deze kwetsbare groep slachtoffers te vinden. Pijpers vermoedt dat zich onder de 300 slachtoffers van Frank R. uit Cuijk relatief veel meisjes met een licht verstandelijke beperking bevonden. R. werd in juli tot zes jaar cel en tbs met dwangverpleging schuldig bevonden vanwege onder andere 'grooming' (digitaal kinderlokken), verkrachting en ontucht met meerdere meisjes tussen de 12 en 16 jaar. Remco Pijpers: 'Toen ik dit wilde uitzoeken merkte ik dat de politie niet registreert of de slachtoffers een licht verstandelijke beperking hebben en dat er geen gedegen onderzoeken bestonden naar de risico's die dergelijke kinderen online liepen'. Hierop besloot hij het zelf in kaart te brengen.

De expertgroep vindt dat er een landelijk meldpunt moet komen en een protocol voor hulpverleners, politie, begeleiders en leerkrachten hoe er gehandeld moet worden bij problemen door sociale-mediagebruik. Er moet goed voorlichtingsmateriaal worden ontwikkeld voor het mediawijs maken van lvb-jongeren, omdat materiaal voor 'gewone' jongeren vaak onbruikbaar is. Ook verdient het volgens de expertgroep aanbeveling om de ouders erbij te betrekken, zeker als die zelf verstandelijk beperkt zijn, zodat ook zij 'mee kunnen leren'.

Beeld anp
Beeld ThinkStock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.