Interview Filmacademie 2018

Jonge makers van de Filmacademie over hun eindexamenfilms

82 afgestudeerden van de Filmacademie presenteren deze week hun kortfilms in filmmuseum Eye. De Volkskrant sprak de jonge makers van een aantal hoogtepunten.

Miriam Guttmann en Louka Hoogendijk. Beeld Marie Wanders

Miriam Guttmann (23), regisseur van Het zaad van Karbaat, een opvallend gestileerde en confronterende documentaire over de vruchtbaarheidsarts Jan Karbaat, die stiekem vrouwen bevruchtte met zijn eigen zaad. Winnaar van de VPRO Documentaireprijs. Louka Hoogendijk (24), production designer van Het zaad van Karbaat en van het vader-dochterdrama Tot het einde van de wereld (winnaar van de KNF-prijs van filmcritici).

Miriam: ‘Ik las een kort artikel over de sjoemelende spermadokter en ik wist meteen: dit wordt mijn eindexamenfilm. Vorig jaar heb ik de hele zomer research gedaan en met veel moeders en kinderen gesproken. Er zijn nu 43 kinderen bekend die verwekt zijn door Karbaat. Omdat het een korte documentaire is, hebben we bewust gekozen voor vier personen: twee moeders, twee kinderen.’

Louka: ‘We hebben de kliniek die Karbaat aan huis had op basis van archiefmateriaal nagebouwd. Zo konden we dat beklemmende gevoel van de inseminatiekamer overbrengen. Hij had van die ijzeren beugels, waar de benen van de vrouwen in moesten.’

Miriam: ‘Ik vind het belangrijk dat een documentaire ook fijn is om naar te kijken, dat er niet alleen maar met een camera achter een onderwerp wordt aangehold. Ik vond The Act of Killing heel inspirerend. In die documentaire (over genocide in Indonesië, red.) brengen ze de daders terug naar het verleden door het hen na te laten spelen. Dat wilden wij ook: het verleden tot leven wekken, en op die manier iets teweegbrengen. De kinderen zitten in de film bijvoorbeeld achter het bureau van Karbaat.’

Louka: ‘Vanuit mijn vak, production design, word je eigenlijk alleen maar ingeroosterd voor fictiefilms. Dus we moesten knokken om dit te kunnen doen.’

Miriam: ‘We kregen er bijna geen budget voor op de Academie. Toen we het idee pitchten, was production design voor een documentaire not done.’

Louka: ‘Nu de film er is, zijn ze wel blij.’

Miriam: ‘De moeders zijn voorgelogen door Karbaat, die hebben grote moeite met wat hij heeft gedaan. Voor de kinderen is het verwarrend en ingewikkeld, maar ook een genetische kwestie: ze delen wél iets met Karbaat. Iedereen die onze film ziet moet lachen als Karbaat op archiefbeeld zegt, ‘de baarmoeder lacht me toe’, als hij insemineert. Dat klinkt absurd. Toch moet je dat ook in de tijdgeest zien. Karbaat was in de jaren tachtig en negentig een pionier. Hij hielp niet alleen reguliere stellen, maar ook bommoeders en lesbische stellen. Andere vruchtbaarheidsartsen deden dat niet. Veel mensen waren hem zeer dankbaar, toen.’

Sjors Morsman en Marc Wagenaar. Beeld Marie Wanders

Marc Wagenaar (33), regisseur en scenarist van Dante vs. Mohammed Ali, voortreffelijk gefilmde allegorie over plattelandsbokser Wolf, die verliefd wordt op z’n tegenstander. Sjors Mosman (28), cameraman van Dante vs. Mohammed Ali en van de documentaire Het zaad van Karbaat.

Marc: ‘Dante vs. Mohammed Ali gaat over de schoonheid én verterende kracht van een eerste verliefdheid. Het gaat over een jongen in een grauwe omgeving, waar geen ruimte is voor zelfexpressie. Hij bokst, op een boot. Boksen is al een metafoor: liefde als een gevecht. Maar boksen op een boot is óók weer een metafoor: de liefde beweegt een kant op, net als in het leven.’

Sjors: ‘We hebben eerst eindeloos gepraat over de film; dat we het sober wilden neerzetten, puur. Eigenlijk was er telkens maar één juiste plek om de camera neer te zetten. Dat bedenk je niet vooraf, dat ontstaat.’

Marc: ‘De regisseurs die ik bewonder zijn auteurs, zoals Béla Tarr. Mensen die zelf hun films schrijven, dat wil ik ook. Godzijdank kreeg ik die kans van de Academie, omdat we bij de afstudeerlichting één scenarist te weinig hadden. In elke scène van Dante vs. Mohammed zit iets verstopt trouwens, een referentie aan de grote filmmakers.’

Sjors: ‘Die droomscène bijvoorbeeld, met de boksers in het zand. Die mag ik wel verklappen toch?’

Marc: ‘Ja hoor.’

Sjors: ‘Dat verwijst naar Le Mépris, van Godard. De scène waarin Brigitte Bardot op bed ligt en vraagt: wat vind je van mijn benen, wat vind je van mijn billen? Bizarre scène. In die film ligt Bardot niet onder het zand, maar onze scène is ook geen kopie. Het is meer remixen, zoals je bij hiphop ziet. Iets inspireert je, en je geeft er een draai aan.’

Marc: ‘De eettafelscène bij de bokser thuis, dat is een referentie aan Alex van Warmerdam. Toen ze me bij het aanmeldingsgesprek voor de Filmacademie vroegen wat voor soort films ik wilde maken, zei ik: Van Warmerdam, maar dan met meer gevoel. Ik durf mezelf niet met hem te vergelijken, hoor.’

Daphne Lucker en Rosita Wolkers. Beeld Marie Wanders

Daphne Lucker (24), regisseur van Sisters, een betoverende en sprookjesachtige dansfilm over drie zussen en een gevaarlijke vader. Winnaar van de Topkapi Films Fictie Award. Rosita Wolkers (29), scenarist van Sisters en het afstudeerdrama Drift.

Daphne: ‘Het was een idee van Rosita: wil je een dansfilm maken? Eerst twijfelde ik: een dansfilm als afstudeerfilm, moeten we dat wel doen?’

Rosita: ‘Voor mij was het ook iets nieuws. Op de Filmacademie leer je over dramaturgie, je schrijft dialogen, maar hoe schrijf je voor beweging?’

Daphne: ‘De film gaat over drie zusjes die opgroeien in een verwaarloosde omgeving. Ze hebben een sterke band, juist omdat ze samen moeten overleven. Maar die drie-eenheid is ook fragiel: wat gebeurt er als er één wegvalt? Rosa en ik hebben allebei een heel goede band met onze zussen, in die zin ligt het onderwerp dicht bij ons. Mensen zeggen na afloop dat het echt een film is met een verhaal, ook al wordt er niet in gesproken.’

Rosita: ‘Sisters heeft een klassieke vertelstructuur. Eerst zijn er drie zusjes, dan verdwijnt er een en moeten de achterblijvers daarmee omgaan. Als ik het achteraf bekijk, denk ik: tak-tak-tak, heldere dramaturgische structuur. Maar bij het bedenken ontstond dat organisch.’

Daphne: ‘Ik wil de choreograaf Emma Evelein hier ook nadrukkelijk vermelden. Haar stijl, urban contemporary, paste er perfect bij. Juist omdat ze niet op zoek is naar heel mooie lijnen, of gestrekte benen of erg technische dansers, maar zoekt naar wat dansen menselijk maakt. Toen we die drie meisjes zagen bewegen als de zusjes tijdens de repetities, moesten we vaak huilen. Echt: wauw, magie. Ik heb tijdens de studie nooit aan een project gewerkt waarbij ik zozeer op andere mensen moest vertrouwen.’

Denise Rebergen. Beeld Marie Wanders

Denise Rebergen (28), scenarist van de nog onverfilmde jeugdfilm Boom. Winnaar van de Avrotros Scenarioprijs.

Boom gaat over een meisje van 9 jaar, een echte tomboy. Ze heeft een speciale band met een boom, waar ze op een dag uitvalt, met als gevolg dat ze haar zicht verliest. En dan wordt die boom een soort personage; de boom leert haar hoe ze zich weer veilig kan voelen, zonder te zien. Dat is het, in een notendop. Boom is alleen nog maar een scenario, geen film. Best frustrerend hoor, om hier vandaag in Eye allemaal mooi werk te zien, zonder daar zelf een film tussen te hebben.

‘Ik ben er een tijdje uit geweest, omdat ik ook nog acteerde naast de opleiding. Dat werd in het derde jaar een beetje te veel, precies toen we het traject van de afstudeerfilms ingingen. Ik was understudy van Anne in Anne de musical. Ik heb haar zo’n vijftig à zeventig keer gespeeld. Acteren is mijn achtergrond: ik heb de toneelschool gedaan, en ook een aantal jaar geacteerd. Ik speelde in het eerste seizoen van Penoza Jip, het vriendinnetje van Lucien, de zoon van Monic Hendrickx. Alweer even geleden, hoor. Het liefst blijf ik het allebei doen, schrijven en acteren.’

‘Het was voor mij als scenarist ook wel een voordeel dat Boom nog niet gedraaid werd: ik schreef zonder de restricties van een regisseur en producent, die ook allerlei ideeën hebben. Ik kon mijn fantasie helemaal de vrije loop laten. Nu ik die scenarioprijs heb gewonnen, komen er ineens allerlei mensen naar me toe: wat is dat mysterieuze Boom? Ik hoop dat iemand er een film van wil maken.’

De afstudeerproducties – 7 fictiefilms, 5 documentaires – van afstudeerlichting 2018 aan de Filmacademie in Amsterdam zijn tot en met zaterdag te zien in filmmuseum Eye in Amsterdam. De films worden later dit jaar uitgezonden bij de NPO. Cineast Frans Weisz, zestig jaar geleden de allereerste student aan de Filmacademie, werd maandag bij de presentatie van de afstudeerfilms geridderd in de orde van officier van Oranje-Nassau, voor zijn verdiensten voor de Nederlandse speelfilm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.