Jonge architect Tomas Dirrix maakte voor Unfair tijdelijk kunstdorp in Westergasfabriek

Witte mdf-platen huisvesten dit weekeinde de Unfairbeurs

Het is geen kleine opdracht voor een beginnend architect: een compleet ‘dorp’ bouwen, inclusief plein en dorpstoren. Met het winnen van de Unfair Architect Award 2018 kreeg architect Tomas Dirrix (30) de kans zijn ontwerp voor een tijdelijke nederzetting van witte mdf-platen te realiseren, als decor voor de tweejaarlijkse kunstbeurs Unfair, die vandaag opent in de Zuiveringshal van de Amsterdamse Westergasfabriek.

Tomas Dirrix heeft de Zuiveringshal ingericht als ging het om een reizende nederzetting. Beeld Jeroen Verrecht

De naam zegt het: dit kunstevenement wil anders zijn dan de standaardbeurs. In 2012 begonnen kunstenaars Peter van der Es, Adam Nillissen en Boris de Beijer Unfair na hun academietijd. Het moest een optimistische tegenbeweging zijn in een tijd waarin de kunstsector gedomineerd werd door bezuinigingen en de sombere crisisstemming. Ze wilden iets doen aan het ‘oneerlijke’ model van de kunstbeurs, waarbij vooral organisatie en galeriehouders geld verdienen en de kunstenaars pas als laatste aan de beurt komen.

Unfair werkt andersom. Veertig veelbelovende jonge kunstenaars mogen hun werk kosteloos tonen en de opbrengst uit verkoop houden. Als tegenprestatie bouwen de kunstenaars mee aan de tentoonstellingsruimte en leveren zij een werk voor een veiling van Christie’s waaruit deels ook de beurs wordt betaald. De rest van het geld komt binnen via subsidie, sponsors en entreekaartjes.

Ook de tentoonstellingsruimte van Unfair is ‘radicaal anders’. ‘Beurzen bestaan doorgaans uit gangpaden met aan weerszijden zo veel mogelijk werk uitgestald - geen fijne plekken’, zegt Van der Es. ‘Om de kunst beter tot zijn recht te laten komen, voegen wij elementen uit de museale tentoonstelling toe. Daarnaast willen we een ruimte die de ontmoetingsfunctie van de beurs benadrukt.’

Eerder vroeg Van der Es hiervoor jonge architecten uit zijn kennissenkring, waaronder Prix de Romewinnares Donna van Milligen Bielke en Arna Mackic, die vorig jaar de Jonge Maaskantprijs won. Om uit een grotere vijver van ontwerptalent te kunnen vissen, organiseert Unfair dit jaar voor het eerst een prijsvraag, in samenwerking met architectenbureau UN Studio, bekend van de Erasmusbrug in Rotterdam.

Dirrix’ winnende plan is gebaseerd op het oorspronkelijke idee van een beurs als rondtrekkend evenement in tenten. ‘Een plek waar allereerst werd gehandeld, maar waar van oudsher ook werd gelachen en gegeten’, legt de architect uit. ‘En zoals men vroeger zelf het tentendorp opzette, doen de kunstenaars hier samen de opbouw. Het sociale aspect van Unfair zit ook daarin.’

Het ontwerp is een kruising tussen een hedendaags tentenkamp en het klassiek-modernistische witte wandenmuseum, uitgevoerd als bouwpakket voor amateurs. Met mdf-platen en houten latten zijn vier lange wanden gebouwd, die verschillende routes vormen. Door de houten wanden, als waren deze van tentdoek, te vouwen en plooien, heeft de architect een variatie aan ruimtes gecreëerd, zodat elke kunstenaar een eigen plek krijgt binnen de hal.

De labyrintische opzet van de beursruimte doet enigszins denken aan het nieuwe Stedelijk Base. Ook daar is een uitkijkpunt opgenomen. Vanaf de kleine toren die Dirrix eigenhandig bouwde in de Zuiveringshal kun je het geheel overzien, al hoopt hij dat mensen hem ook zullen beklimmen om ‘publiekelijk hun stem te verheffen’. ‘Want spontane speeches, zoals de dorpsgek of de dominee die vroeger hielden, dat hoort ook bij een beurs.’

Er zijn al veel Jonge Architectenprijzen, wat voegt eigenlijk de Unfair Award daaraan toe? Voor Dirrix is dat het feit dat je behalve eer meteen een bouwopdracht krijgt. Competities als Europan beloven dat ook, maar in de praktijk worden die stedelijke plannen zelden gerealiseerd, door problemen met de financiering, gronduitgifte en (bouw)regels. ‘Bij dit project heb je daar minder mee te maken en de bouwtijd is kort.’ Een half jaar nadat hij de prijsvraag heeft gewonnen, heeft Dirrix nu een aansprekend project in zijn portfolio om te tonen aan potentiële opdrachtgevers.

Unfair, 29/3-2/4 2018, Westergasfabriek Amsterdam, unfairamsterdam.nl

Entrée 12,50 euro, studenten 8,- euro

Unfair, de antibeurs?

Waar kunstbeurzen gewoonlijk commercieel zijn en galeries standruimte huren, geeft Unfair jonge kunstenaars de kans zichzelf te presenteren. Een deel van de kunstenaars die op Unfair te zien zijn wordt (nog) niet door een galerie vertegenwoordigd. De veertig kunstenaars werden uitgekozen door een selectiecommissie. Ze mogen niet langer dan tien jaar geleden afgestudeerd zijn aan een kunstacademie. Volgens Unfair gaat het om ‘rijzende sterren’.

Een blik op de deelnemers en eerdere deelnemers leert dat ze die belofte tot nu toe waarmaken. Deze kunstenaars wonnen bijvoorbeeld de afgelopen jaren de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst en veroverden plekken op postdoctorale kunstopleidingen. Ook de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs winnaar van dit jaar, Anne Geene, liet haar werk in 2016 op de beurs zien.

Een van de jongste deelnemers, Afra Eisma (25), is druk bezig met opbouwen. Vorig jaar studeerde ze af aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Zij vertelt dat ze nooit eerder op een kunstbeurs was geweest en heel blij is te mogen meedoen. ‘We werken met zijn allen keihard. Het heeft het gevoel van een soort schoolkamp en we leren erg veel van elkaar.’ Wat zij ook met anderen bespreekt: wat is een goede prijs voor kunst? ‘Ik vertelde anderen wat ik wilde vragen voor mijn keramiek, maar dat schijnt veel te weinig te zijn.’ Het bepalen van de prijskaartjes was voor haar geen prioriteit.

Unfair vindt tweejaarlijks plaats. In 2016 kwamen er vijfduizend bezoekers. Zij kwamen niet alleen maar om te kijken, laat de organisatie weten: 30 procent van de getoonde kunstwerken werd verkocht. De beurs is dit jaar uitgebreid met lezingen, performances, een radioshow en een videoprogramma. Dat nieuwe videoprogramma is met hulp van Amsterdamse galeries samengesteld en toont video’s van bekendere kunstenaars als Navid Nuur en Fernando Sánchez Castillo. Zo wil Unfair ook ‘bruggen bouwen’ met het gevestigde circuit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.